Literatura rzymska – przedstawiciele (Wergiliusz, Owidiusz, Cyceron i inni)

Wergiliusz (70-19 r. p.n.e.)

Najwybitniejszy epik rzymski. Pochodził z prostej rodziny, był synem rzemieślnika. Jego młodość przypadła na krwawy okres wojen domowych. Pełny rozkwit talentu Wergiliusza nastąpił dopiero po zwycięstwie Oktawiana Augusta, kiedy w państwie zapanował pokój. Bezpośrednią opiekę nad poetą sprawował MecenasGajusz Cilniusz Mecenas, rzymski polityk i doradca Augusta, hojny opiekun artystów. Od jego nazwiska pochodzi dzisiejsze określenie sponsora sztuki..

Wergiliusz zaczynał od form lżejszych. Wzorując się na greckim poecie Teokrycie, napisał Bukoliki. Ukazał w nich wyidealizowanych pasterzy, którzy podczas wypasu owiec prowadzą miłosne spory i dyskutują o poezji. Tłem tych sielanek uczynił baśniowy krajobraz ArkadiiKraina w Grecji, która w literaturze stała się symbolem wyidealizowanej krainy wiecznego szczęścia, pokoju i prostego życia w zgodzie z naturą.. Kolejnym krokiem w jego karierze były Georgiki - poemat dydaktyczny promujący trud pracy na roli.

Jego opus magnum to Eneida. Epopeja ta, świadomie wzorowana na dziełach Homera, składa się z 12 ksiąg. Główny bohater, Eneasz, to heros o półboskim pochodzeniu (syn Wenus). Po upadku Troi wyrusza w morze, by znaleźć nową ojczyznę. Po latach tułaczki dociera do Italii. Tam toczy zacięte walki z lokalnymi plemionami i wodzem Turnusem. Ostatecznie zakłada miasto Lawinium, dając początek narodowi rzymskiemu.

Owidiusz (43 r. p.n.e. - ok. 17 r. n.e.)

Żył i tworzył w czasach stabilizacji za panowania Oktawiana Augusta. Owidiusz był duszą towarzystwa. Błyszczał na rzymskich salonach, a publiczność ceniła go za błyskotliwy dowcip, lekkość pióra i wytworność. Pisał głównie miłosne elegie oraz wierszowane poradniki. Jego Sztuka kochania to ironiczny i odważny podręcznik sztuki uwodzenia i flirtu.

Największym i najbardziej wpływowym dziełem Owidiusza są Metamorfozy (Przemiany). To monumentalna, poetycka encyklopedia mitologii greckiej i rzymskiej, zbierająca mity, w których dochodzi do jakiejkolwiek fizycznej przemiany bohatera. U szczytu sławy poeta popadł w niełaskę cesarza i został zesłany do mroźnego Tomi nad Morzem Czarnym. Tam, w samotności i rozpaczy, napisał Żale - elegie opisujące trudy wygnania. Nigdy nie wrócił do Rzymu.

• 43 p.n.e.
  Śmierć Cycerona

  Symboliczny koniec epoki republikańskiej w Rzymie.

• 19 p.n.e.
  Śmierć Wergiliusza

  Poeta umiera, pozostawiając "Eneidę" w formie, którą uważał za niedokończoną.

• 8 n.e.
  Wygnanie Owidiusza

  Cesarz August zsyła najpopularniejszego poetę Rzymu na krańce imperium.

Cyceron (106-43 r. p.n.e.)

Największy prozaik rzymskiej starożytności i mistrz retorykiSztuka pięknego, przekonującego mówienia i pisania, kluczowa w rzymskim życiu politycznym i sądowym.. Żył w burzliwym okresie upadku republiki i narodzin cesarstwa. Traktował literaturę całkowicie pragmatycznie - słowo było dla niego bronią w walce o władzę i wpływy polityczne. Pisał zwięźle, logicznie, a zarazem niezwykle patetycznie. Łączył żelazną jasność wywodu z bogatą ozdobnością języka.

Cyceron do końca bronił ustroju republikańskiego. Zapłacił za to najwyższą cenę - został zamordowany na zlecenie Marka Antoniusza krótko po śmierci Juliusza Cezara. Przeszłość zapamiętała go jako autora genialnych mów sądowych i politycznych. W mowach Przeciw Katylinie zdemaskował i stłumił groźny spisek, a w cyklu Przeciw Antoniuszowi (tzw. filipikach) bezlitośnie atakował politycznego oponenta. Zostawił po sobie także pisma teoretyczne (Brutus, O mówcy), traktaty filozoficzne (O powinnościach) oraz tysiące listów, które są dziś bezcennym źródłem wiedzy o epoce.

Seneka (ok. 4 r. p.n.e. - 65 r. n.e.)

Filozof, polityk i dramaturg. Był wychowawcą młodego Nerona, a później jednym z najważniejszych dygnitarzy na jego dworze. Jego poglądy opierały się na rzymskiej odmianie stoicyzmuKierunek filozoficzny zakładający, że szczęście osiąga się przez cnotę, dyscyplinę emocjonalną i życie w zgodzie z rozumem oraz naturą.. Seneka uczył panowania nad namiętnościami i zachowania spokoju w obliczu zmiennego losu. Ostatecznie zmuszony przez paranoicznego cesarza do samobójstwa, przyjął śmierć z godnością prawdziwego stoika.

Zostawił po sobie Dialogi o tematyce etycznej oraz dzieło przyrodnicze O zjawiskach natury. Jest również autorem krwawych, mrocznych tragedii (m.in. Fedra, Edyp, Agamemnon), które w renesansie stały się głównym wzorem dla europejskiego teatru, w tym dla Williama Szekspira.

Lukrecjusz (ok. 99-55 r. p.n.e.)

Poeta i myśliciel, który zaszczepił na rzymskim gruncie epikureizmFilozofia uznająca za najwyższe dobro osiągnięcie spokoju ducha (ataraksji) i unikanie cierpienia, odrzucająca lęk przed śmiercią i bogami.. W swoim potężnym poemacie dydaktycznym O naturze wszechrzeczy wyłożył materialistyczną wizję świata. Tłumaczył zjawiska fizyczne ruchem atomów, starając się uwolnić ludzi od paraliżującego lęku przed śmiercią i gniewem bogów.

Marek Aureliusz (121-180 r. n.e.)

Cesarz rzymski wywodzący się z arystokratycznego rodu, znany w historii jako „filozof na tronie”. Choć z natury cenił spokój i życie w zgodzie z naturą, większość swojego panowania spędził w obozach wojskowych, broniąc granic imperium przed najazdami barbarzyńców i zmagając się z klęskami żywiołowymi.

Był głęboko oddany filozofii stoickiej. Podczas wyczerpujących kampanii wojennych nad Dunajem spisywał po grecku swoje osobiste notatki. Tak powstały Rozmyślania - intymny dziennik pełen refleksji o przemijaniu, obowiązku wobec państwa i konieczności zachowania wewnętrznej równowagi w chaotycznym świecie.