Homer
Homer to najwybitniejszy grecki aojd, którego twórczość ukształtowała fundamenty europejskiej literatury i kultury antycznej. Jego dwa wielkie eposy, „Iliada” i „Odyseja”, stanowiły dla starożytnych Greków podstawę edukacji, historii oraz religii. Wypracowany przez niego styl i gatunek eposu stały się niedoścignionym wzorem dla twórców wszystkich późniejszych epok.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Ojciec literatury europejskiej
Homer żył w VIII wieku p.n.e. i przeszedł do historii jako najsłynniejszy grecki epikTwórca utworów epickich, w antyku często wędrowny pieśniarz (aojd) recytujący poezję przy akompaniamencie instrumentu.. Jego dzieła ukształtowały religijne i etyczne pojęcia starożytnych Greków. Teksty te traktowano jak święte księgi i podręczniki historii w jednym. Badania nad spuścizną Homera zainicjowały rozwój nauki o literaturze. Starożytni uczeni z Aleksandrii, analizując jego wersy, stworzyli podstawy dzisiejszej filologii.
Przez wieki badacze spierali się, czy Homer w ogóle istniał i czy samodzielnie napisał oba eposy. Ten spór naukowy nazywamy kwestią homerycką. Dziś przyjmuje się, że Homer był genialnym redaktorem, który zebrał i spisał funkcjonujące wcześniej w tradycji ustnej pieśni o wojnie trojańskiej.
Dwa filary antyku
Oba eposy czerpią z mitów trojańskich, ale różnią się klimatem i tematyką.
- ok. 750 p.n.e.Iliada
Epos bohaterski opisujący gniew Achillesa i ostatnie 51 dni dziesiątego roku wojny trojańskiej.
- ok. 725 p.n.e.Odyseja
Epos podróżniczo-baśniowy o dziesięcioletnim powrocie Odyseusza na rodzinną Itakę.
„Iliada” nawiązuje do wydarzeń historycznych z XII wieku p.n.e. Jej tytuł pochodzi od Ilionu, czyli greckiej nazwy Troi. Homer nie opisuje całej wojny. Skupia się wyłącznie na końcowym etapie oblężenia. Świat przedstawiony przenika się tu z magią - bogowie olimpijscy aktywnie ingerują w losy śmiertelników, a nad wszystkim ciąży nieubłagana MojraW mitologii greckiej uosobienie przeznaczenia i losu, któremu podlegali nawet najpotężniejsi bogowie..
„Odyseja” ma zupełnie inny charakter. Przypomina fantastyczną baśń. Główny bohater, Odyseusz, nie walczy w wielkich bitwach, ale mierzy się z potworami, czarownicami i gniewem Posejdona. Epos dzieli się na 24 księgi. Fabuła splata trzy wątki: poszukiwania ojca przez Telemacha, tułaczkę Odyseusza oraz jego krwawą zemstę na zalotnikach nękających Penelopę. Homer ocenia tu bohatera przez pryzmat jego inteligencji, sprytu i wynalazczości.
Styl homerycki
Homer wypracował unikalny język, który stał się matrycą dla całego gatunku eposu. Skupiał się na ludziach, wysuwając ich na pierwszy plan swoich opowieści.
Określenie zawsze przypisane do konkretnej postaci lub zjawiska, np. „szybkonogi Achilles”, „gromowładny Zeus”. Ułatwiało to aojdom zapamiętywanie tekstu.
Niezwykle rozbudowane porównanie, w którym drugi człon stanowi samodzielny, plastyczny obraz poetycki, najczęściej zaczerpnięty z natury.
Zatrzymanie akcji w celu szczegółowego opisu przedmiotu lub historii pobocznej, co spowalniało tempo i budowało napięcie (retardacja).
Wpływ na późniejszą literaturę
Motywy trojańskie i styl homerycki inspirowały twórców przez kolejne tysiąclecia. W antyku rzymskim Wergiliusz stworzył „Eneidę”. W renesansie Jan Kochanowski napisał „Odprawę posłów greckich”. Wielkie epopeje czerpały z formy stworzonej przez Homera - widać to w „Wojnie chocimskiej” Wacława Potockiego, „Grażynie” i „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza, „Królu Duchu” Juliusza Słowackiego oraz „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza. Ignacy Krasicki w „Myszeidzie” wykorzystał ten styl do stworzenia parodii.
Wiek XX to czas reinterpretacji. James Joyce w „Ulissesie” przeniósł wędrówkę Odyseusza do realiów Dublina. Stanisław Wyspiański ożywił antycznych bohaterów w „Nocy listopadowej” i dramacie „Achilles”. Motywy homeryckie wracają również w poezji Jana Lechonia („Iliada”) oraz Wisławy Szymborskiej („Chwila w Troi”, „Spis ludności”).