Motyw dorastania i utraty niewinności
Powieść J.D. Salingera ukazuje dorastanie jako bolesny proces zderzenia młodzieńczych ideałów z zakłamaniem świata dorosłych. Szesnastoletni Holden Caulfield rozpaczliwie próbuje zatrzymać czas, aby uchronić siebie i innych przed utratą dziecięcej niewinności. Analiza jego buntu i ucieczki do Nowego Jorku pozwala zrozumieć tragizm przejścia między dwoma zupełnie obcymi sobie etapami życia.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Dorastanie w powieści Salingera to gwałtowne zderzenie z rzeczywistością. Szesnastoletni bohater nie potrafi i nie chce zaakceptować reguł rządzących społeczeństwem. Książka to klasyczna powieść inicjacyjnaUtwór przedstawiający proces dojrzewania bohatera, jego pierwsze życiowe doświadczenia i kształtowanie się tożsamości.. Śledzimy w niej zaledwie kilka dni z życia chłopca, który błąka się po mieście, próbując zrozumieć, co czeka go po drugiej stronie dzieciństwa.
Utrata niewinności nie jest tu jedną dramatyczną chwilą. Główny bohater od dawna nosi w sobie ranę po śmierci młodszego brata, Allie'ego. Ta strata bezpowrotnie zburzyła jego poczucie bezpieczeństwa. Wszystko, co kojarzy mu się z najmłodszymi latami – spontaniczność, szczerość, brak udawania – traktuje jako świętość. Dorosłość utożsamia z konformizmemPostawa polegająca na bezkrytycznym podporządkowaniu się normom i wartościom narzucanym przez otoczenie., karierowiczostwem i pustymi uprzejmościami. Sam stoi na granicy tych dwóch światów. Nijak nie potrafi zadecydować, po której stronie chce pozostać.
Wydana w 1951 roku powieść Salingera szybko stała się manifestem pokolenia amerykańskich nastolatków. Słowo „phony” (fałszywy, zakłamany), którego Holden używa obsesyjnie do opisu dorosłych, na stałe weszło do słownika popkultury jako symbol młodzieńczego buntu.
Jak motyw się przejawia?
Ucieczka z Pencey i zderzenie z Nowym Jorkiem
Chłopiec oblewa cztery przedmioty i zostaje wydalony z Pencey Prep. Zamiast czekać na oficjalne pożegnanie, pakuje walizkę, zakłada czerwoną czapkę łowcy kaczek i wychodzi w środku nocy. Ten gest to fizyczne odrzucenie instytucji, która wymaga od niego dostosowania się do sztywnych zasad. Nowy Jork nie przynosi jednak ulgi. W kolejnych hotelach i barach uciekinier obserwuje dorosłych. Widzi pary kłócące się przy stolikach i taksówkarzy gotowych go wykorzystać.
Sam również próbuje grać dorosłego. Podaje kelnerkom fałszywy wiek, zamawia alkohol, dzwoni do nieznajomych kobiet. Te próby zawsze kończą się kompromitacją. Każde spotkanie utwierdza go w przekonaniu, że dojrzałość to wyłącznie scena, na której wszyscy odgrywają wyuczone role.
Noc u pana Antoliniego i upadek autorytetu
Pan Antolini, były nauczyciel angielskiego, to jedna z nielicznych starszych postaci, którym chłopiec ufa. Wyczerpany i zagubiony trafia do jego mieszkania. Nauczyciel przyjmuje go ciepło. Wygłasza mądrą mowę o tym, że jego gość przeżywa upadek znany wielu szlachetnym ludziom przed nim.
Sytuacja zmienia się diametralnie w nocy. Chłopak budzi się i czuje, że gospodarz gładzi go po głowie. Ucieka w panice. Salinger celowo pozostawia tę scenę niejednoznaczną, nie wyjaśniając intencji mężczyzny. Liczy się efekt. Uciekinier traci ostatnią deskę ratunku. Nawet zaufany autorytetOsoba ciesząca się uznaniem i szacunkiem, stanowiąca wzór do naśladowania. okazuje się kolejnym powodem do ucieczki, co drastycznie przyspiesza rozpad psychiczny bohatera.
Karuzela w Central Parku i akceptacja upadku
Wcześniej, w rodzinnym mieszkaniu, bohater wyznał siostrze Phoebe swoje jedyne marzenie. Chciałby stać na skraju klifu w polu żyta i łapać bawiące się dzieci, zanim spadną w przepaść. Pragnął zostać tytułowym stróżem w zbożu, chroniącym przed utratą niewinności.
Finałowa scena weryfikuje to marzenie. W deszczowym Central Parku chłopak patrzy, jak Phoebe jedzie na karuzeli i próbuje chwycić złotą obręczElement zabytkowych karuzeli; dziecko, które ją chwyciło, wygrywało darmowy przejazd. Symbolizuje podejmowanie ryzyka.. Rozumie wreszcie, że nie wolno mu ingerować. Dzieci muszą same sięgać po obręcz, nawet jeśli ryzykują upadek. Stojąc z boku, mokry od deszczu, po raz pierwszy akceptuje fakt, że nie da się zatrzymać naturalnego procesu dorastania.
Funkcja motywu
Salinger używa motywu dorastania w sposób przewrotny. Dojrzewanie nie kończy się tu sukcesem w żadnym konwencjonalnym sensie. Powieść odrzuca schemat BildungsromanPowieść o formowaniu się osobowości bohatera, który po okresie błędów i buntu odnajduje swoje miejsce w społeczeństwie.. Bohater nie przyswaja zasad dorosłości i nie odnajduje swojego miejsca w społeczeństwie. Swoją historię opowiada z perspektywy zakładu psychiatrycznegoW powieści miejsce, z którego Holden snuje swoją opowieść, symbolizujące jego ostateczne załamanie nerwowe., który sam w sobie stanowi dowód głębokiego kryzysu.
Utwór zadaje trudne pytanie: czy wejście w dorosłość musi oznaczać zgodę na hipokryzjęDwulicowość, fałsz, udawanie szlachetnych intencji przy jednoczesnym łamaniu głoszonych zasad.? Autor nie daje łatwej odpowiedzi. Zostawia swojego narratora w zawieszeniu między buntem a całkowitą bezsilnością. Czas płynie nieubłaganie. Inicjacja rzadko przynosi nagłą mądrość, a znacznie częściej wiąże się z bólem i stratą.