Charakterystyka Leili

Kim jest i jaka jest jej rola?

Leila to grecka niewolnica w haremie tureckiego feudała Hassana - kobieta bez praw, bez głosu, bez możliwości samostanowienia. Jej pozycja społeczna zamyka się w jednym słowie: własność. Hassan traktuje ją jak część swojego majątku, co zresztą potwierdza sposób, w jaki wymierza jej karę śmierci za romans z Giaurem - bez sądu, bez słowa, rozkazem wykonanym natychmiast. Leila kocha Giaura i odwzajemnia jego uczucie, lecz w strukturze fabuły pełni rolę bierną. Nie działa - jest działana. Jej śmierć uruchamia całą machinę zemsty, która pochłonie zarówno Hassana, jak i samego Giaura, ale ona sama nie ma w tym żadnego sprawstwa. To właśnie ta bezsilność czyni z niej postać tragiczną w pełnym sensie - ginie nie dlatego, że popełniła błąd moralny, lecz dlatego, że żyła w świecie, który nie przewidywał dla kobiety żadnej innej roli niż posłuszeństwo.

Wygląd i pierwsze wrażenie

Byron nie kreśli portretu Leili z dbałością o szczegóły anatomiczne - zamiast tego buduje obraz poprzez metafory i porównania zaczerpnięte z orientalnej poetyki. Jej uroda jest przytłaczająca, niemal nadludzka: ciemne oczy, które narrator porównuje do oczu gazeli, skóra lśniąca jak marmur, włosy czarne niczym noc nad Bosforem. To piękno klasyczne dla romantycznego wyobrażenia Wschodu - zmysłowe, egzotyczne, niedostępne. Pierwsze wrażenie, jakie wywiera Leila, jest wrażeniem kobiety stworzonej do bycia adorowaną, a zarazem skazanej przez to piękno na nieszczęście.

Osobowość i cechy charakteru

Zdolność do głębokiego uczucia

Leila ryzykuje wszystko dla miłości do Giaura. W świecie haremu taki wybór oznacza wyrok śmierci - i ona musi o tym wiedzieć. Mimo to decyduje się na ten związek. Byron nie pokazuje nam sceny, w której Leila wprost wyraża swoje emocje, ale sam fakt jej postępowania mówi więcej niż deklaracje. Kobieta, która nie ma nic - żadnej wolności, żadnej własności, żadnego prawa do decyzji - oddaje jedyne, czym dysponuje: swoje uczucie. To akt odwagi, nawet jeśli kończy się katastrofą.

Łagodność i bezbronność

W całym poemacie Leila nie wypowiada ani jednego słowa oporu. Nie protestuje, nie ucieka - przynajmniej nie w sposób, który narrator by nam opisał. Jest łagodna jak ofiara, którą Byron zestawia z wizerunkiem anioła lub świętej. Ta łagodność nie jest słabością charakteru - to raczej wyraz całkowitego uwięzienia: kobieta w haremie nie ma dokąd uciekać i nikomu skarżyć się nie może.

Niewinność moralna

Byron konsekwentnie przedstawia Leilę jako moralnie niewinną, mimo że obiektywnie dopuściła się zdrady małżeńskiej. Jej miłość do Giaura jest przedstawiana jako uczucie czyste, przeciwstawione zimnej władzy Hassana. Narrator w żadnym momencie nie osądza Leili - osądza za to system, który skazuje ją na śmierć za poszukiwanie czegoś tak fundamentalnego jak wzajemność uczucia.

Ewolucja postaci

Leila właściwie nie przechodzi ewolucji - i to jest najbardziej wymowny aspekt jej postaci. Pojawia się w poemacie jako obiekt miłości i pożądania, a znika z niego jako ofiara. Między tymi dwoma momentami nie ma miejsca na jej własną historię. Śmierć - wrzucenie w morze w worku, kara typowa dla kobiet z haremu oskarżonych o niewierność - nie jest dla niej żadnym przełomem dramatycznym, bo Byron nie daje nam wglądu w jej przeżycia w ostatnich chwilach. Jedyne, co się zmienia, to jej status: z żywej kobiety staje się wspomnieniem, które obsesyjnie prześladuje Giaura i napędza jego pragnienie zemsty. Paradoksalnie po śmierci Leila zyskuje w narracji więcej obecności niż za życia - jej obraz powraca w monologach Giaura, w jego wyrzutach sumienia, w halucynacjach.

Znaczenie postaci

Leila symbolizuje ofiarę podwójnej opresji: płci i kultury. Jest kobietą w patriarchalnym systemie, który traktuje ją jak rzecz, oraz Greczynką w tureckim haremie - przedstawicielką narodu podbitego, pozbawionym nawet tożsamości etnicznej. Byron, pisząc Giaura w 1813 roku, był żywo zainteresowany losem Grecji pod tureckim panowaniem, i Leila niesie w sobie ten polityczny wymiar: jej śmierć to nie tylko tragedia prywatna, ale obraz losu podbitych.

Jako zapalnik fabuły Leila uruchamia łańcuch zdarzeń, który niszczy wszystkich mężczyzn wokół niej - Hassan ginie z ręki Giaura, Giaur ginie wewnętrznie, stając się mnichem nawiedzanym przez wyrzuty sumienia i tęsknotę. Ona sama nie decyduje o niczym, a jednak wszystko kręci się wokół niej. To klasyczna romantyczna figura kobiety jako centrum tragicznej historii, którą piszą mężczyźni - i w tym sensie Byron zarówno utrwala ten schemat, jak i - przez oczywiste współczucie narratora dla Leili - go krytykuje.

Jej piękno było jak kwiat pustyni: intensywne, kruche i skazane na zagładę przez sam fakt istnienia w tym miejscu i czasie.

Leila nie jest postacią rozbudowaną psychologicznie - Byron nie miał takiego zamiaru. Jest ikoną: doskonałego piękna, niewinnej ofiary, utraconej miłości. Jej funkcja w Giaurze polega na tym, żeby być nieobecna w sposób, który boli - żeby jej brak był tak dotkliwy, że zmusza żyjących do destrukcji.