Byron i bajronizm

Wczesne życie i edukacja

George Noel Gordon Lord Byron urodził się w 1788 roku w Londynie. Pochodził ze zubożałego rodu angielskiego. Jego dzieciństwo było trudne. Ojciec wcześnie opuścił rodzinę i zmarł zaledwie kilka lat po narodzinach syna. Relacje chłopca z ekscentryczną matką układały się źle, a dodatkowym źródłem cierpienia było wrodzone kalectwo stopy. Zmiana nadeszła w 1798 roku. Dziesięcioletni George odziedziczył godność para AngliiTytuł arystokratyczny dający prawo do zasiadania w wyższej izbie brytyjskiego parlamentu., rodową siedzibę oraz przywilej zasiadania w Izbie LordówWyższa izba brytyjskiego parlamentu, w której zasiadali arystokraci i wysocy duchowni..

Edukację szkolną i uniwersytecką odbierał w otoczeniu majętnych, utytułowanych rówieśników. Żył ekstrawagancko. Towarzyski rozmach i nonszalancja szybko wpędziły go w długi. Już na studiach zaczął pisać i publikować, a dochody z twórczości pomagały mu utrzymać wystawny styl życia.

Debiut i pierwsze dzieła

W latach 1809–1811 Byron wyruszył w podróż na Wschód. Odwiedził Portugalię, Hiszpanię, Grecję, Albanię i Konstantynopol. Egzotyczne krajobrazy i kultury stały się fundamentem jego późniejszej twórczości. Po powrocie do Londynu w 1812 roku wydał dwie pierwsze pieśni Wędrówek Childe Harolda. Sukces był natychmiastowy.

Obudziłem się pewnego poranka i byłem sławny.

Kolejne lata to pasmo triumfów wydawniczych. W 1813 roku ukazał się Giaur. Książka sprzedawała się tak szybko, że do listopada doczekała się aż siedmiu wydań. Byron kontynuował cykl opowieści wschodnich, publikując Narzeczoną z Abydos (1813) oraz Korsarza i Larę (1814).

Życie prywatne poety przypominało ciągły skandal. Gorszył opinię publiczną swoimi libertyńskimiPostawa odrzucająca tradycyjne normy moralne i obyczajowe, często łącząca się ze swobodą seksualną. poglądami i swobodnym zachowaniem. Zyskał miano odszczepieńca. Próba ustatkowania się poprzez małżeństwo z arystokratką zakończyła się głośną separacją. Atmosfera wokół niego stawała się coraz bardziej napięta.

Dojrzałość twórcza

W 1816 roku Byron zdecydował się na dobrowolne wygnanie. Opuścił Anglię na zawsze. Przez Belgię dotarł do Szwajcarii, a następnie osiadł we Włoszech. Wciąż prowadził życie oryginała. Otaczał się zwierzętami, wdawał w intensywne romanse i uprawiał sporty: pływanie, jazdę konną, szermierkę i boks. Nawiązał bliską przyjaźń z Percy Bysshe Shelleyem, angielskim poetą i wizjonerem.

Na emigracji jego styl ewoluował. W 1816 roku wydał trzecią pieśń Childe Harolda, a także Oblężenie Koryntu i Paryzynę. Wędrówka bohatera stała się pretekstem do osobistych refleksji – od melancholii po kpinę. Do 1823 roku napisał m.in. Więźnia Chillonu, Żale Tassa, Mazepę i Wyspę.

Eksperymentował z formą. W 1817 roku stworzył Manfreda – poemat dramatycznyGatunek łączący cechy dramatu i epiki, przeznaczony do czytania, a nie wystawiania na scenie.. Rok później rozpoczął pracę nad swoim dziełem życia, Don Juanem. Ten niedokończony poemat (za życia wydał pieśni I–XVI) to wirtuozeria wiersza, dowcipu i ironii romantycznejPostawa twórcza polegająca na dystansie autora do własnego dzieła, często burząca iluzję fikcji literackiej.. Byron prowadzi w nim nieustanny, dygresyjny dialog z czytelnikiem. W późniejszych latach sięgnął po formę misteriumŚredniowieczny gatunek dramatyczny oparty na motywach biblijnych, do którego nawiązywali romantycy. (Kain, Niebo i ziemia) oraz poematy historyczne (Wizja sądu, Wiek brązu, w którym chwalił dążenia niepodległościowe Tadeusza Kościuszki i Jerzego Waszyngtona).

Kontekst historyczny

Twórczość Byrona była gwałtowną reakcją na epokę. Poeta nie znosił fałszu, hipokryzji salonowego towarzystwa i oświeceniowego modelu świata. Gardził filisterstwemOgraniczenie horyzontów myślowych, hipokryzja i ślepe przywiązanie do wygody oraz konwenansów. – życiem opartym na obłudnej etykiecie. Zamiast dydaktyzmu proponował autentyczne emocje: gniew, drwinę, ból i zawód.

Jego bunt nie ograniczał się do literatury. W angielskim parlamencie stanął w obronie wyzyskiwanych robotników. We Włoszech nawiązał kontakty z tajnymi ruchami wyzwoleńczymi, co ściągnęło na niego uwagę policji. Ostatecznie zaangażował się zbrojnie w walkę o niepodległość Grecji.

Spuścizna i znaczenie

Byron świadomie kreował swój wizerunek. Rozsiewał dwuznaczne plotki, otaczał się ludźmi z marginesu. Zyskał opinię satanisty ze względu na fascynację problemem zła oraz buntem Prometeusza i Lucyfera. Z tej biografii i twórczości narodził się bajronizm – zespół tendencji literackich i ideowych, który ukształtował całe pokolenie młodych Europejczyków.

Postawa bajroniczna opierała się na kilku filarach:

• skrajny indywidualizm i poczucie własnej wartości,
• bunt przeciwko normom społecznym i obyczajowym,
• samotność banity szukającego bratniej duszy,
• nieustanne poszukiwanie prawdy o sobie samym.

Bajronizm to także konkretne rozwiązania formalne. Byron spopularyzował powieść poetyckąGatunek synkretny łączący epicką fabułę z lirycznym subiektywizmem i luźną, fragmentaryczną kompozycją. oraz poemat dygresyjny. Jego wpływ przekroczył granice Anglii, inspirując Francuzów, Niemców, Włochów i Słowian. W literaturze polskiej echa bajronizmu widać najwyraźniej w dziełach Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego oraz Antoniego Malczewskiego.