Znaczenie bohatera bajronicznego
Bohater bajroniczny to jedna z najważniejszych kreacji epoki romantyzmu, łącząca w sobie cechy buntownika, zbrodniarza i samotnika. Tytułowa postać z poematu George'a Byrona ucieka od świata nie po to, by odpokutować winy, lecz by w samotności pielęgnować ból po stracie ukochanej. Taka konstrukcja psychologiczna stała się wzorem dla wielu późniejszych twórców, w tym Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Anatomia buntu i zbrodni
Bohater bajroniczny to postać pełna sprzeczności, tajemnicza i będąca wybitnym indywidualistąPostawa stawiająca jednostkę, jej prawa i niezależność ponad społeczeństwem lub narzuconymi normami.. Łączy w sobie skrajności. Z jednej strony jest człowiekiem o ogromnej wrażliwości, wędrowcem szukającym ukojenia w naturze. Z drugiej – dumnym egoistą, który miota się w niepohamowanym buncie przeciwko otoczeniu.
Każdy bohater tego typu nosi w sobie mroczną tajemnicę. Ma na sumieniu czyn moralnie naganny, często zbrodnię, która łamie zasady świata, w którym żyje. Odwraca się od ludzi, ponieważ nie potrafi znieść powszechnego fałszu, krzywdy i głupoty. Ten bunt ma jednak wysoką cenę. Przekraczając granicę zła, bohater skazuje się na wieczne cierpienie, tęsknotę i żal.
Sumienie według Mickiewicza
Adam Mickiewicz w przedmowie do swojego tłumaczenia poematu trafnie zdiagnozował ten typ postaci.
„Ludzie Byrona mają sumienie. (...) Człowiek z sercem musi uciec od świata”.
Oni doskonale znają granicę między dobrem a złem. Łamią prawo z pełną świadomością. Po ucieczce od społeczeństwa przeżywają dramat samotności, który potęguje ich wrodzona wrażliwość. Ich cierpienie nie polega na klasycznych wyrzutach sumienia czy rozmyślaniu, jak potoczyłoby się życie bez zbrodni. To ciągłe, wyniszczające trwanie w bólu, który pierwotnie pchnął ich na drogę występku.
Adam Mickiewicz przetłumaczył „Giaura” w 1832 roku. Jego przekład uchodzi za wybitne osiągnięcie sztuki translatorskiej, choć polski poeta miejscami zmodyfikował realia i dodał tekstowi jeszcze więcej romantycznego patosu, dostosowując go do wrażliwości krajowych czytelników.
Giaur jako uosobienie wzorca
Tytułowy bohater poematu Byrona idealnie realizuje ten schemat. Giaur nie zamyka się w klasztorzeW utworze jest to chrześcijański klasztor w Grecji, w którym główny bohater spędza ostatnie lata życia, ukrywając swoją tożsamość przed mnichami., aby prosić Boga o wybaczenie. Przebywa tam, ponieważ wciąż obsesyjnie kocha zmarłą Leilę.
Jego uczucie nie słabnie mimo upływu lat. Ból wynikający z niemożności połączenia się z ukochaną potęguje poczucie pustki, które pozostało w nim nawet po dokonaniu krwawej zemsty na Hassanie. Z biegiem czasu bunt Giaura zmienia swoje oblicze. W młodości charakteryzował go rozmach i gwałtowny protest przeciwko normom społecznym. U schyłku życia, w obliczu zbliżającej się śmierci, bohater wybiera bezemocjonalne zamknięcie się we własnym cierpieniu. Odchodzi w milczeniu, do końca pozostając zagadką.
Wpływ na literaturę europejską
Konstrukcja stworzona przez Byrona wywarła ogromny wpływ na całą epokęEpoka literacka stawiająca na pierwszym miejscu uczucie, intuicję, bunt przeciwko racjonalizmowi oraz fascynację orientem i naturą.. Bohater bajroniczny stał się bezpośrednią inspiracją dla największych twórców XIX wieku.
W Polsce ten model rozwijali Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Seweryn Goszczyński i Antoni Malczewski. W Rosji czerpali z niego Michaił Lermontow i Aleksander Puszkin, we Francji – Alfred de Musset, a w Niemczech – Heinrich Heine.