Plan wydarzeń - Król Edyp
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Wyrocznia dana Lajosowi
Król Teb Lajos otrzymuje przepowiednię delficką. Dowiaduje się, że zginie z rąk własnego syna, który następnie poślubi swoją matkę.
Porzucenie niemowlęcia
Lajos i Jokasta rozkazują słudze porzucić noworodka na górze Kitajron. Dziecko ma przebite kostki u nóg. Stąd bierze się imię Oidipus, oznaczające „spuchniętą nogę”.
Ocalenie przez pasterza
Sługa lituje się nad niemowlęciem. Zamiast zostawić je na pewną śmierć, oddaje chłopca pasterzowi z Koryntu. Ten zanosi dziecko na dwór króla Polybosa.
Dorastanie w Koryncie
Edyp dorasta jako prawowity następca tronu. Wychowują go król Polybos i królowa Merope. Chłopak nie wie nic o swoim prawdziwym pochodzeniu.
Wyrocznia dana Edypowi
Edyp słyszy na uczcie plotki o tym, że jest podrzutkiem. Udaje się do Delf, by poznać prawdę. Wyrocznia nie odpowiada na jego pytanie, ale zapowiada, że zabije ojca i poślubi matkę.
Ucieczka z Koryntu i zabójstwo przy rozstajach
Przerażony Edyp opuszcza Korynt, uciekając przed przeznaczeniem. Na rozstajnych drogach w Fokidzie wdaje się w bójkę ze starcem w powozie. Zabija go w gniewie. Nie wie, że ofiarą jest Lajos, jego biologiczny ojciec.
Rozwiązanie zagadki Sfinksa
Edyp dociera do Teb. Miasto terroryzuje Sfinks. Wędrowiec jako jedyny rozwiązuje zagadkę potwora. Bestia rzuca się w przepaść, a Teby odzyskują wolność.
Małżeństwo z Jokastą
Wdzięczni Tebańczycy oddają wybawcy pusty tron. Edyp otrzymuje również rękę wdowy po Lajosie. Nieświadomie poślubia własną matkę, wypełniając drugą część przepowiedni.
Zaraza w Tebach
Na miasto spada morowe powietrze. Giną ludzie i zwierzęta, kobiety rodzą martwe dzieci. Zrozpaczony lud błaga o ratunek Edypa. Od tej sceny rozpoczyna się właściwa akcja dramatu.
Powrót Kreona z Delf
Kreon przynosi odpowiedź wyroczni. Bogowie żądają oczyszczenia miasta. Zaraza ustąpi dopiero wtedy, gdy Teby wygnają lub zabiją mordercę Lajosa.
Edyp wszczyna śledztwo
Król rzuca publiczną klątwę na mordercę. Nakazuje mieszkańcom ujawnić każdą informację o dawnej zbrodni. Tym samym nieświadomie wydaje wyrok na samego siebie.
Wezwanie Tyrezjasza
Edyp wzywa na dwór niewidomego wróżbitę. Tyrezjasz jako jedyny zna mroczną prawdę o morderstwie.
Oskarżenie Edypa przez Tyrezjasza
Wieszcz początkowo milczy. Sprowokowany gniewem i obelgami króla, wprost oznajmia: to Edyp zabił Lajosa. Dodaje, że władca żyje w kazirodczym związku. Edyp uznaje te słowa za absurd i spisek.
Konflikt z Kreonem
Edyp oskarża szwagra o próbę przejęcia władzy. Grozi Kreonowi śmiercią lub wygnaniem. Gwałtowną kłótnię przerywa dopiero interwencja Jokasty.
Jokasta bagatelizuje wyrocznie
Królowa chce uspokoić męża. Tłumaczy, że wróżbom nie można ufać. Jako dowód podaje historię Lajosa, który miał zginąć z rąk syna, a został zabity przez zbójców na rozstajnych drogach. Te szczegóły budzą w Edypie nagły lęk.
Edyp przypomina sobie rozstajne drogi
Opis podany przez Jokastę pasuje do wspomnień króla. Zgadza się miejsce, czas i wygląd starszego mężczyzny. Edyp uświadamia sobie, że to on mógł zabić poprzedniego władcę.
Poszukiwanie jedynego ocalałego świadka
Król dowiaduje się, że atak na powóz Lajosa przeżył jeden sługa. Mężczyzna przebywa poza miastem. Edyp natychmiast rozkazuje go sprowadzić.
Przybycie posłańca z Koryntu
Na dwór dociera wysłannik z Koryntu. Przynosi wieść o naturalnej śmierci Polybosa i zaprasza Edypa do objęcia tamtejszego tronu. Król czuje ulgę. Wierzy, że uniknął ojcobójstwa.
Ujawnienie adopcji przez posłańca
Koryntyjczyk chce całkowicie uwolnić Edypa od strachu przed przepowiednią. Zdradza mu tajemnicę z przeszłości. Polybos nie był jego biologicznym ojcem. Edyp to podrzutek, którego posłaniec otrzymał niegdyś od pasterza z Teb.
Jokasta rozumie prawdę
Królowa błyskawicznie łączy fakty. Rozumie, kim naprawdę jest jej mąż. Błaga Edypa, by przerwał śledztwo. On jednak stanowczo odmawia, chcąc poznać swoje korzenie.
Odejście Jokasty
Zrozpaczona Jokasta wbiega do pałacu. Jej ostatnie słowa brzmią: „Nieszczęsny, obyś nigdy nie wiedział, kim jesteś”.
Zeznania starego pasterza
Strażnicy przyprowadzają dawnego sługę Lajosa. To ten sam człowiek, który ocalił niemowlę na Kitajronie. Zastraszony przez Edypa, wyznaje prawdę. Dziecko pochodziło od Jokasty, a on oddał je Koryntyjczykowi z litości.
Rozpoznanie (anagnorisis) - pełna prawda
Edyp dociera do kresu śledztwa. Pojmuje, że zabił ojca i dzieli łoże z matką. W pałacu odkrywa zwłoki Jokasty, która powiesiła się na własnej chuście. Król wyłupuje sobie oczy złotymi broszami z jej szaty.
Wygnanie Edypa
Władzę w Tebach przejmuje Kreon. Oślepiony Edyp żegna się z córkami, Antygoną i Ismeną. Zhańbiony władca prosi o wygnanie i zostaje wyprowadzony za bramy pałacu.
- Wyrocznia delficka dla Lajosa - przepowiednia uruchamia łańcuch tragicznych zdarzeń na długo przed narodzinami bohatera.
- Publiczna klątwa Edypa na mordercę - król zamyka pułapkę losu, rzucając klątwę na samego siebie.
- Oskarżenie przez Tyrezjasza - prawda wybrzmiewa głośno, ale pycha władcy nie pozwala mu jej przyjąć.
- Szczegóły podane przez Jokastę - wzmianka o rozstajnych drogach burzy spokój Edypa i kieruje śledztwo na nowe tory.
- Ujawnienie adopcji przez posłańca z Koryntu - informacja o braku więzów krwi z Polybosem otwiera drogę do ostatecznego odkrycia.
- Zeznanie starego pasterza - ostatni świadek łączy obie linie czasowe, czyniąc prawdę niepodważalną.
- Anagnorisis i katastrofa - fatum dopełnia się. Pełne rozpoznanie prowadzi do samobójstwa Jokasty i samookaleczenia Edypa.