Ludzie bezdomni - motyw pieniądza
W powieści Stefana Żeromskiego pogoń za zyskiem determinuje relacje społeczne i niszczy etykę zawodową. Motyw ten ukazuje brutalną rzeczywistość, w której ludzkie zdrowie staje się zwykłym towarem. Analiza postaw lekarzy oraz zarządu uzdrowiska demaskuje system faworyzujący bogaczy kosztem najuboższych.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Pieniądz w powieści Stefana ŻeromskiegoPisarz epoki Młodej Polski, znany z poruszania problematyki społecznej i moralnej. to główny czynnik kształtujący podziały klasowe. Perspektywa zysku całkowicie wypacza sens pracy lekarzy, zamieniając ich misję w dochodowy biznes. Pogoń za majątkiem sprawia, że elity stają się ślepe na nędzę niższych warstw społecznych. W tym świecie zdrowie i higiena to luksus zarezerwowany wyłącznie dla tych, których na to stać.
Jak motyw się przejawia?
Odczyt u doktora Czernisza
Tomasz Judym próbuje wstrząsnąć sumieniami warszawskiego środowiska medycznego. Podczas spotkania w salonie znanego lekarza wytyka zgromadzonym interesowność i zdradę powołania. Medycyna służy jedynie przedłużaniu życia bogaczy, podczas gdy najbiedniejsi umierają w urągających godności warunkach.
Umiemy (...) pilnie tępić mikroby w sypialni bogacza, ale ze spokojem wyłączamy z zakresu naszego widzenia fakt przemieszkiwania dzieci pospołu z prosiętami.
Bohater bezlitośnie punktuje wyrachowanie kolegów po fachu. Oskarża ich o to, że zamiast walczyć ze śmiercią, wolą doskonalić wygodę zamożnych pacjentów, by dzielić z nimi okruchy zbytku.
Lekarz dzisiejszy nie chce nawet zrozumieć (...) tej prawdy, że sprowadzając do zera posłannictwo swoje współdziała z chytrym (...) światem-przemysłowcem. Nie należy służyć „mamonie”Biblijne określenie pieniędzy i bogactwa, symbolizujące chciwość i materializm..
Jego bezkompromisowe słowa wywołują oburzenie. Uderzają w wygodny, oparty na wysokich honorariach styl życia warszawskich elit.
Konflikt w uzdrowisku Cisy
W modnym kurorcie problem finansów ujawnia się poprzez stosunek zarządu do lokalnej ludności. Szpital i infrastruktura służą wyłącznie zamożnym gościom. Kiedy młody społecznik żąda osuszenia zanieczyszczonych stawów, które wywołują malarięChoroba zakaźna, w XIX wieku często występująca na podmokłych, wiejskich terenach. wśród chłopów, napotyka mur obojętności.
Dla administratorów liczy się wyłącznie zysk z folwarku. Zdrowie okolicznych mieszkańców nie przynosi dochodu, dlatego problem zostaje zignorowany. Brutalną zasadę panującą w Cisach podsumowują słowa o tym, że higiena istnieje tylko dla bogatych.
Chłopy i ich bydło niech piją muł z naszego stawu.
W epoce Młodej Polski narastała ostra krytyka kapitalizmu i filisterstwa. Żeromski, jako wrażliwy społecznik, często ukazywał w swoich dziełach brutalne zderzenie idealistów z bezdusznym systemem opartym na wyzysku ekonomicznym.
Funkcja motywu
Pieniądz w utworze demaskuje moralny upadek wyższych sfer. Służy obnażeniu hipokryzji ludzi, którzy pod płaszczykiem szacownego zawodu ukrywają zwykłą chciwość.
Motyw ten uwypukla również tragizm jednostki wybitnej. Odrzucenie pogoni za majątkiem skazuje na samotność i społeczne wykluczenie. Ukazuje ostateczną cenę, jaką trzeba zapłacić za wierność własnym ideałom w rzeczywistości zdominowanej przez kapitał.