Ludzie bezdomni - motyw miłości (miłość Tomasza Judyma i Joanny Podborskiej)

Motyw w skrócie

Miłość w powieści Żeromskiego to uczucie głęboko tragiczne, z góry skazane na porażkę w starciu z radykalnym idealizmem. Relacja dwojga ludzi naznaczonych piętnem trudnego dzieciństwa nie jest typowym romansem ze szczęśliwym zakończeniem. Stanowi raczej pole bitwy między naturalnym pragnieniem założenia rodziny a poczuciem misji społecznej. Uczucie to rozwija się powoli, opiera na wspólnocie doświadczeń i ogromnym samozaparciu w zdobywaniu wykształcenia, ale ostatecznie przegrywa z imperatywem moralnym.

Jak motyw się przejawia?

Chłodne spotkanie w paryskim Luwrze

Pierwsza bezpośrednia interakcja ma miejsce w paryskim muzeum. Joanna rozpoznaje w młodym lekarzu mężczyznę, którego widywała wcześniej w warszawskim tramwaju, o czym wspominała w swoim pamiętnikuForma narracji pierwszoosobowej, w powieści Żeromskiego pozwala poznać intymne myśli Joasi.. Tomasz początkowo nie zwraca na nią najmniejszej uwagi. Jego wzrok przyciąga raczej uczennica Joasi, a nie sama guwernantkaDomowa nauczycielka i wychowawczyni, zatrudniana w zamożnych domach.. Rozmowa dotyczy wyłącznie sztuki i jest całkowicie pozbawiona napięcia romantycznego.

Przebudzenie uczuć i oświadczyny w Cisach

Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy drogi bohaterów krzyżują się ponownie w uzdrowisku CisyFikcyjne uzdrowisko, w którym Tomasz Judym próbował wprowadzić reformy higieniczne dla biedoty., gdzie dziewczyna uczy wnuczki pani Niewadzkiej. Lekarz, obserwując codzienną pracę Joanny, powoli uświadamia sobie swoje zaangażowanie. Przełom następuje w jego myślach, gdy nagle dociera do niego prosta prawda: „Przecie to jest moja żona”. Do wyznania miłości dochodzi po szczerej rozmowie, w której dziewczyna przyznaje się do dawnych obserwacji z Warszawy. Tomasz obejmuje ją, całuje i oficjalnie prosi o rękę.

Podniosła głowę, żeby usłyszeć... Wtedy uczuła na swych wargach niby rozżarzone węgle. Szczęście jak ciepła krew wpłynęło do jej serca falą powolną. Słyszała jakieś pytania, słowa ciche, święte, spod serca. Mówiła pocałunkami o głębokim szczęściu swym, o dobrowolnej ofierze, którą witała...

Rozdarcie i ostateczne odrzucenie w Zagłębiu

Sielanka narzeczeństwa, wypełniona spacerami i rozmowami, nie trwa długo. Po wyjeździe do ZagłębiaUprzemysłowiony region, do którego Judym wyjeżdża po konflikcie w Cisach, by leczyć robotników. Judym podejmuje dramatyczną decyzję o zerwaniu. Zanim to nastąpi, przeżywa katusze – pisze do ukochanej pełne rozpaczy listy, które natychmiast drze na strzępy.

Joasiu, Joasiu! Cóż pocznę bez Ciebie! Życie moje zostało przy Tobie, całe serce, cała dusza. Zdaje mi się ciągle, że któreś z nas umarło, a drugie błąka się po ziemi wśród nieskończonego cmentarza...

Ostateczna konfrontacja to moment, w którym mężczyzna odrzuca wizję wspólnego domu. Wyjaśnia, że musi spłacić dług przeklętyMetaforyczne określenie zobowiązania Judyma wobec warstwy społecznej, z której się wywodził. wobec najuboższych. Wybiera samotność, argumentując, że rodzina odciągnęłaby go od pomocy biedocie.

Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden.

Funkcja motywu

Wątek romantyczny służy wyostrzeniu dramatyzmu wyborów głównego bohatera. Autor buduje silną, autentyczną więź między postaciami tylko po to, by jej zniszczenie bolało mocniej. Gdyby lekarz nie kochał swojej wybranki, jego decyzja o samotnym życiu byłaby jedynie pustą deklaracją. Odrzucenie miłości nadaje jego postawie wymiar heroiczny, ale jednocześnie głęboko destrukcyjny. W ten sposób ukazana zostaje najwyższa cena, jaką jednostka musi zapłacić za wierność idei pracy u podstawPozytywistyczne hasło nawołujące do edukacji i poprawy bytu najbiedniejszych warstw społecznych..