Cechy romantyczne w "Balladach i romansach" Adama Mickiewicza
Wydany w 1822 roku tomik poetycki Adama Mickiewicza wyznacza oficjalny początek epoki romantyzmu w polskiej literaturze. Zbiór czternastu utworów wprowadza zupełnie nowy sposób postrzegania świata, oparty na emocjach, intuicji i ludowych wierzeniach. Poeta odrzuca w nim chłodny racjonalizm na rzecz tajemniczości, grozy oraz zjawisk nadprzyrodzonych.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Czucie i wiara zamiast szkiełka i oka
Mickiewicz otwiera swój zbiór mocnym uderzeniem w klasykówPrąd literacki nawiązujący do antyku, ceniący rozum, ład, harmonię i jasne reguły tworzenia.. W balladzie „Romantyczność” wprost przeciwstawia „czucie i wiarę” oświeceniowemu „szkiełku i oku”. Rozum i chłodna analiza przegrywają tu z przeczuciami, intuicją i wiarą w zjawiska nadprzyrodzone. Autor utożsamia się z prostym człowiekiem z ludu. To on, a nie uczony mędrzec, potrafi dostrzec prawdziwą naturę świata.
Zgodnie z mottem zaczerpniętym z Szekspira –
Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom– ballady przesyca irracjonalizm i mistycyzm. Łącznikami między światem żywych a zaświatami zostają jednostki wyjątkowe. Należą do nich szalona z miłości Karusia, niewinne dzieci z „Powrotu taty” czy stary pustelnik z „Lilii”.
Ludowość i surowy kodeks moralny
We wszystkich utworach z pierwszego tomiku widać wyraźną fascynację ludowościąWprowadzanie do literatury motywów z folkloru, wierzeń, pieśni i baśni ludowych oraz naśladowanie języka prostego ludu.. Mickiewicz czerpie pełnymi garściami z wiejskich podań, pieśni i legend. Akcję swoich opowieści osadza w scenerii znanej prostym ludziom – w gęstych lasach, nad brzegami jezior, na cmentarzach.
Z folkloru wywodzi się także surowy kodeks moralny rządzący światem przedstawionym. Zbrodnia zawsze pociąga za sobą karę. Złamanie danego słowa kończy się tragicznie, co dobitnie pokazuje przestroga ze „Świtezianki”: „kto przysięgę naruszy, ach, biada jemu, za życia biada! I biada jego złej duszy!”.
Wydanie „Ballad i romansów” wywołało w Warszawie prawdziwą burzę literacką, znaną jako walka klasyków z romantykami. Starsi pisarze, tacy jak Kajetan Koźmian czy Jan Śniadecki, byli oburzeni wprowadzaniem do poezji „guślarstwa”, duchów i prostego języka, które uważali za brak smaku.
Fantastyka, groza i tajemnica
Romantyczny nastrój budują wszechobecna groza i baśniowość. Czas akcji pozostaje zazwyczaj nieokreślony, a wydarzenia rozgrywają się najczęściej pod osłoną nocy, w mrocznym, dzikim krajobrazie. Bohaterami ballad są nie tylko ludzie, ale też istoty fantastyczne: duchy, zjawy, rusałki i upiory. Natura żyje własnym życiem, obserwuje bohaterów i wymierza im sprawiedliwość.
Przerażenie budzą jednak nie tylko siły nadprzyrodzone. Równie groźne okazują się mroczne zakamarki ludzkiej psychiki – zbrodnicze zapędy niewiernej żony z „Lilii” czy bezwzględność zbójców z „Powrotu taty”.
Historyzm i powrót do przeszłości
Tłem dla wielu niesamowitych wydarzeń jest historia. Mickiewicz chętnie sięga po historyzmZainteresowanie przeszłością, zwłaszcza średniowieczem, i wprowadzanie do utworów realiów oraz kolorytu dawnych epok., umiejscawiając akcję w dawnych, burzliwych czasach. W „Świtezi” odwołuje się do walk Litwy z Rusią i oblężenia grodu przez wojska cara. Z kolei fabuła „Lilii” toczy się w średniowieczu, na tle historycznej wyprawy króla Bolesława Śmiałego na Kijów.
Zbiór z 1822 roku to prekursorskie dzieło, które zmieniło oblicze polskiej literatury. Rzucając wyzwanie oświeceniowym rygorom, młody poeta otworzył drogę dla wyobraźni, emocji i narodowej tożsamości.