Czas i miejsce akcji Mistrza i Małgorzaty
Akcja powieści Michaiła Bułhakowa rozgrywa się równolegle w trzech wymiarach czasoprzestrzennych, łącząc współczesną Moskwę, starożytne Jeruszalaim i wieczne zaświaty. Główne wydarzenia w radzieckiej stolicy zamykają się w zaledwie kilku dniach maja, zbiegając się z prawosławnym Wielkim Tygodniem oraz Świętem Pracy. Płaszczyzny te przenikają się nawzajem, a czas traci swój linearny charakter, co pozwala na zatrzymanie go w kluczowych momentach fabuły.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Moskiewski kalendarz wydarzeń
Wydarzenia w radzieckiej stolicy trwają zaledwie kilka dni. Rozpoczynają się 1 maja, w Wielką Środę. Przybycie Wolanda na Patriarsze PrudkiSkwer w centrum Moskwy z dużym stawem, popularne miejsce spacerów i początkowa lokacja powieści. zbiega się ze Świętem Pracy. Tego samego popołudnia Michał Aleksandrowicz Berlioz spieszy się na uroczyste, pierwszomajowe zebranie zarządu Massolitu.
Choć Bułhakow nie podaje wprost roku akcji, badacze najczęściej wskazują na 1929. Właśnie wtedy 1 maja wypadał w Wielką Środę według kalendarza prawosławnego. Zderzenie komunistycznego Święta Pracy z najważniejszymi dniami dla chrześcijan to celowy zabieg autora, podkreślający absurd ateistycznej rzeczywistości ZSRR.
Kolejne dni przynoszą eskalację chaosu. W czwartek odbywa się skandaliczny występ trupy Wolanda w teatrze Variétés. Piątkowy wieczór i noc to czas wielkiego balu u szatana. Akcja moskiewska kończy się w Wielką Sobotę, gdy świta Wolanda opuszcza miasto.
Trzy wymiary czasoprzestrzeni
Struktura powieści opiera się na przenikaniu się trzech odrębnych światów. Tworzą one niezależne, ale ściśle powiązane ze sobą płaszczyzny utworu:
- Współczesna Moskwa – realistycznie oddana stolica ZSRR z przełomu lat 20. i 30. XX wieku, pełna absurdów i biurokracji.
- Dawne Jeruszalaim – historyczna przestrzeń z I wieku naszej ery, w której ważą się losy Jeszui Ha-Nocri i Poncjusza Piłata.
- Wieczne zaświaty – kosmiczny, ponadczasowy wymiar należący do sił nadprzyrodzonych.
Jedyną postacią, która swobodnie porusza się między tymi strefami i spaja je w jedną całość, jest Woland. Szatan pełni funkcję łącznika między brutalną rzeczywistością radziecką a sferą sacrum.
Zaburzenia czasu
Bułhakow manipuluje chronologią w sposób nowatorski. Czas w powieści traci swój linearny, odmierzany zegarkiem charakter. Wydarzenia z biblijnego mitu są odczuwalne jako jednoczesne z tymi w Moskwie. Przeszłość nieustannie aktualizuje się w teraźniejszości.
Pisarz wprowadza pojęcie czasu fantastycznego. Prawa fizyki przestają obowiązywać, gdy wymaga tego sytuacja. Najlepszym dowodem jest bal u szatana, podczas którego północ trwa w nieskończoność, pozwalając na ugoszczenie tysięcy potępionych dusz.
Kolejne epizody moskiewskie i jeruszalaimskie ściśle do siebie przylegają. Taka symultanicznośćRównoczesność zdarzeń; w literaturze technika polegająca na zestawianiu obok siebie wątków dziejących się w tym samym czasie lub sprawiających takie wrażenie. sprawia, że odległe o dwa tysiące lat historie stają się elementami wspólnego, uniwersalnego przekazu o naturze dobra i zła.