Opracowanie

Obraz Moskwy ukazany w Mistrzu i Małgorzacie

Obraz Moskwy w „Mistrzu i Małgorzacie” to bezlitosna satyra na radziecką rzeczywistość lat trzydziestych XX wieku. Michaił Bułhakow ukazuje stolicę jako miasto opanowane przez totalitarny aparat państwowy, donosicielstwo i wszechobecny strach. Inwigilacja niszczy więzi społeczne, a jedynymi beneficjentami systemu są lojalni wobec władzy literaci i urzędnicy.

Autor: Karolina Marlęga Czas czytania: 5 min
Powtórka z lektury: slajdy streszczenie, bohaterowie i motywy w pigułce Zobacz slajdy
Spis treści
  1. Miasto strachu i absurdów
  2. Znikający sąsiedzi i plaga donosów
  3. Elity w oparach luksusu
  4. Dwa oblicza miasta
  5. Test

Miasto strachu i absurdów

Czytając powieść, trudno oprzeć się wrażeniu, że stolica Związku RadzieckiegoPaństwo komunistyczne istniejące w latach 1922-1991, charakteryzujące się monopolem władzy i gospodarką centralnie planowaną. to miejsce przygnębiające i wrogie człowiekowi. Zasadniczą cechą ukazanego reżimu jest brutalna ingerencja we wszystkie formy życia obywateli. Nieustająca inwigilacja i indoktrynacja mają jeden cel: absolutną kontrolę nad społeczeństwem i zmuszenie go do jednakowego myślenia.

W powieści ten mechanizm uosabia MassolitFikcyjne stowarzyszenie literackie z powieści, parodiujące rzeczywiste radzieckie związki pisarzy z lat 30. XX wieku. - potężne zrzeszenie literatów, na którego czele stoi Michał Berlioz. Organizacja pełni rolę monopolisty na moskiewskim rynku wydawniczym. To urzędnicy decydują, które teksty ujrzą światło dzienne, a które zostaną zniszczone przez cenzuręKontrola państwowa nad publikacjami, widowiskami i audycjami, mająca na celu eliminację treści niepożądanych przez władzę.. Jeśli autor próbuje tworzyć niezależnie, machina państwowa miażdży go bezlitosną krytyką. Taki los spotyka mistrza i jego powieść o Poncjuszu Piłacie.

Massolit działa jako organ państwowy, realizujący konkretne wytyczne polityczne. Wymusza na twórcach promowanie ateizmuPogląd odrzucający wiarę w istnienie boga. W ZSRR ateizm państwowy był oficjalną doktryną narzucaną obywatelom. i socrealizmuRealizm socjalistyczny, oficjalny kierunek w sztuce radzieckiej, narzucający twórcom propagowanie ideologii komunistycznej.. Dzieło opisujące spotkanie rzymskiego prokuratora z Jezusem Chrystusem nie ma prawa ukazać się w druku. Badaczka literatury Teresa Nowacka przypomina historyczny kontekst tych wydarzeń:

Decyzją z dnia 23 kwietnia 1932 roku zlikwidowano ugrupowania literackie w całym kraju i wezwano do utworzenia Związku Pisarzy Radzieckich; w 1934 roku odbył się I Zjazd Pisarzy Radzieckich (Bułhakow był na nim nieobecny) i zdecydowano, że ma wychowywać ludzi w »duchu socjalistycznym«.

Shorty na maturę

Znikający sąsiedzi i plaga donosów

Codzienność w totalitarnej Moskwie to nieuzasadnione aresztowania i zsyłki. Nikt nie może czuć się bezpieczny. Każdego, kto zagraża reżimowi, w każdej chwili mogą zabrać agenci NKWDRadziecka policja polityczna odpowiedzialna za masowe represje, aresztowania i zsyłki w czasach stalinowskich.. Bułhakow opisuje ten terror z mroczną ironią:

Drugi lokator zniknął, o ile pamiętamy, w poniedziałek, a w środę Biełomut jakby się pod ziemię zapadł, co prawda w innych okolicznościach. Rano, jak zwykle, przyjechał po niego samochód, który miał zawieźć go do pracy, i zawiózł, ale z powrotem już nie przywiózł i sam też nie przyjechał.
Dobrze wiedzieć
Słynne zdanie Wolanda o moskwiczanach: „ludzie jak ludzie, tylko problem mieszkaniowy ich zepsuł”, odnosi się do drastycznego przeludnienia Moskwy w latach 30. Władze kwaterowały po kilka rodzin w jednym mieszkaniu (tzw. komunałki). Zdobycie własnego pokoju graniczyło z cudem, co prowokowało obywateli do pisania donosów na sąsiadów.

Działania państwa celowo szczują na siebie obywateli. Skutkiem jest całkowity rozpad solidarności społecznej. Kiedy ginie Berlioz, na biurko administracji natychmiast trafiają sterty podań o przejęcie jego lokalu. Zawierają one groźby, błagania, obietnice łapówek, a nawet donosy na innych lokatorów.

Najbardziej jaskrawym przykładem zdrady jest postać Alojzego Mogarycza. Mężczyzna zaprzyjaźnia się z mistrzem, czyta jego rękopis i zdobywa zaufanie. Kiedy orientuje się, że może przejąć jego piwniczne mieszkanie, bez wahania pisze donos. To właśnie przez tę zdradę mistrz zostaje aresztowany, traci dorobek życia i ostatecznie trafia do kliniki psychiatrycznej. W państwie totalitarnym takie wartości jak przyjaźń czy lojalność po prostu przestają istnieć.

Okładka ebooka Pytania jawne na maturę ustnąEbook na maturę ustnąPytania jawne: 76 gotowych odpowiedzi na ustnyKonspekt, wersja rozszerzona i strefa dogrywki do każdego pytania CKE. PDF od razu po płatności. 59 zł, a razem z Atlasem motywów 79 zł.Zobacz ebook

Elity w oparach luksusu

Nie dla wszystkich Moskwa jest koszmarem. Członkowie Massolitu czerpią z systemu wymierne korzyści. Posiadają przestronne mieszkania, telefony i dostęp do ekskluzywnej restauracji Gribojedow. Zwykły obywatel dusi się w ciasnocie, podczas gdy lojalni literaci jedzą jesiotra i piją drogie trunki.

Ogromne przywileje mają również posiadacze obcej waluty. Tylko oni mogą robić zakupy w TorgsinieRadziecka sieć sklepów z lat 1931-1936, w których luksusowe towary można było kupić wyłącznie za obcą walutę lub złoto. - luksusowym sklepie oferującym niedostępne nigdzie indziej towary, takie jak świeże mandarynki czy zagraniczne słodycze.

Dwa oblicza miasta

Bułhakow mistrzowsko operuje kontrastem. Z jednej strony pokazuje Moskwę duszną, brudną i nieznośną. Letnie upały potęgują fizyczne i psychiczne zmęczenie mieszkańców:

Przez otwarte okna nie napływała ani odrobina świeżego powietrza. Moskwa oddawała nagromadzone przez cały dzień w asfaltach gorąco i było oczywiste, że noc również nie przyniesie ulgi. Z sutereny ciotczynego domu, w której mieściła się kuchnia restauracji, dobiegała woń cebuli, wszystkim chciało się pić, wszyscy byli zniecierpliwieni i zirytowani.

Z drugiej strony, za sprawą magii Wolanda, miasto potrafi ukazać swoje poetyckie oblicze. Kiedy szatańska świta opuszcza stolicę, brudna rzeczywistość ustępuje miejsca niemal baśniowej wizji:

Burza przeminęła już bez śladu i przerzucona łukiem ponad całą Moskwę trwała na niebie wielobarwna tęcza, piła wodę z rzeki Moskwy. Wysoko na wzgórzu, między dwiema kępami krzaków, widać było trzy ciemne sylwetki. Woland, Korowiow i Behemot siedzieli na czarnych osiodłanych koniach, patrzyli na rozpościerające się za rzeką miasto, całe w rozpryskach słońca, pobłyskującego w tysiącach zwróconych ku zachodowi okien, na piernikowe baszty Nowodziewiczego MonasteruZabytkowy zespół klasztorny w Moskwie, jedno z najważniejszych miejsc historycznych i architektonicznych stolicy Rosji..

Moskwa w „Mistrzu i Małgorzacie” to przestrzeń zepsuta do szpiku kości, rządzona przez bezwzględny aparat partyjny. Ludzie, skupieni na własnym przetrwaniu, gotowi są zniszczyć sąsiada dla najmniejszej korzyści. Pisarz odsłania tę rzeczywistość dyskretnie - jak zauważa Teresa Nowacka - poprzez aluzje i niedopowiedzenia, na przykład gdy Małgorzata zastanawia się w ciszy, czy jej ukochany nie został zesłany do łagru. Nic dziwnego, że to właśnie to zepsute miasto wysłannicy piekieł wybrali na miejsce swojego wielkiego balu.

Test

Komentarze

Redakcja klp.plpytanie do dyskusji
Obraz Moskwy w powieści to bezlitosna satyra na radziecką rzeczywistość. Czy śmiech jest skuteczniejszą bronią przeciw tyranii niż bunt?

Nikt jeszcze nie odpowiedział. Napisz pierwszy.

Mistrz i Małgorzata · 14 kroków do poznania lektury