Czas i miejsce akcji
Akcja właściwa powieści Andrzeja Szczypiorskiego rozgrywa się w okupowanej Warszawie na przełomie lat 1942 i 1943. Autor łamie jednak tradycyjną chronologię, wprowadzając liczne retrospekcje i wybiegnięcia w przyszłość, które rozciągają czas fabuły na niemal osiemdziesiąt lat. Dzięki temu zabiegowi losy bohaterów stają się pretekstem do ukazania szerokiej panoramy polskiej historii XX wieku.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Okupowana Warszawa jako centrum wydarzeń
Zasadnicza część fabuły toczy się w okupowanej Warszawie na przełomie lat 1942–1943. To czas naznaczony terrorem, likwidacją warszawskiego getta oraz przygotowaniami do zbrojnego oporu. Miasto staje się tłem dla dramatycznych wyborów moralnych bohaterów. Szczypiorski nie ogranicza się jednak do jednego momentu dziejowego. Wprowadza inwersje czasoweZabieg kompozycyjny polegający na celowym zaburzeniu chronologii wydarzeń, najczęściej poprzez wybieganie w przyszłość lub cofanie się w przeszłość., które całkowicie zmieniają perspektywę czytelnika.
Przeszłość – od zaborów po I wojnę światową
Narrator chętnie cofa się w przeszłość, sięgając aż do początku XX wieku. Poznajemy w ten sposób młodość i rodzącą się przyjaźń Niemca Müllera oraz polskiego kolejarza Kazia Filipka. Ich losy splatają się w Krasnojarsku na Syberii. Dowiadujemy się, że w 1905 roku wspólnie odbili kolegę z rąk żandarmerii w Puławach, a później walczyli na frontach I wojny światowej. Te wspomnienia budują głęboki kontekst dla ich postaw w czasie hitlerowskiej okupacji.
Przyszłość – powojenna Polska i emigracja
Równie często powieść wybiega w przyszłość, śledząc powojenne losy ocalałych bohaterów: Irmy Seidenman, Pawła Kryńskiego, Suchowiaka, Pięknego Lola, sędziego Romnickiego oraz Joasi. Szczypiorski tworzy w ten sposób kronikę najważniejszych kryzysów politycznych PRL. Wymienia manifestacje w czerwcu 1956 roku, antysemicką nagonkę w marcu 1968 roku, interwencję w Czechosłowacji oraz krwawo stłumione strajki na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku. Wspomina też wybór Polaka na papieża (1978), jego pierwszą pielgrzymkę (1979) i wprowadzenie stanu wojennego (1981).
Wydarzenia z marca 1968 roku to nie tylko protesty studenckie, ale przede wszystkim zorganizowana przez władze komunistyczne kampania antysemicka. W jej wyniku około 13-15 tysięcy Polaków żydowskiego pochodzenia zostało zmuszonych do opuszczenia kraju, tracąc obywatelstwo i dorobek życia.
Przestrzeń powieści rozszerza się epizodycznie poza granice Polski. Akcja przenosi się do Paryża, Niemiec, Izraela czy na wspomnianą wcześniej Syberię. To bezpośredni efekt powojennych migracji. Irma Seidenman w wyniku wydarzeń marcowych traci pracę w ministerstwie oświaty i zostaje zmuszona do emigracji. Z kolei Paweł Kryński opuszcza kraj w stanie wojennym z powodu działalności w NSZZ „Solidarność”Niezależny Samorządny Związek Zawodowy powstały w 1980 roku, który odegrał kluczową rolę w obaleniu komunizmu w Polsce..
Funkcja zaburzonej chronologii
Rozciągnięcie czasu akcji pełni konkretną funkcję narracyjną. Synchroniczne przedstawienie wydarzeńZestawienie w jednym czasie narracyjnym zdarzeń pochodzących z różnych momentów historycznych, co pozwala ukazać losy bohatera w całości. potęguje tragizm opisywanych sytuacji. Pożegnanie Pawła Kryńskiego z Heniem Fichtelbaumem uderza znacznie mocniej, gdy czytelnik od razu dowiaduje się, że ten wybitnie uzdolniony żydowski matematyk zginie w getcie.
Poznajemy Joasię jako małą dziewczynkę, by chwilę później zobaczyć ją jako dorosłą kobietę z bagażem trudnych doświadczeń. Zestawienie wojennego koszmaru z realiami komunistycznej dyktatury tworzy spójny obraz pokolenia naznaczonego przez dwa totalitaryzmy.