Geneza Zemsty Fredry
Aleksander Fredro oparł fabułę swojej najsłynniejszej komedii na prawdziwych wydarzeniach z XVII wieku. Pisarz odnalazł akta sądowe dawnych właścicieli zamku w Odrzykoniu, którzy toczyli ze sobą wieloletni spór. Historia konfliktu i ostatecznego pogodzenia zwaśnionych rodów stała się bezpośrednią inspiracją do stworzenia postaci Cześnika i Rejenta.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Zamek w Odrzykoniu i stare dokumenty
W 1828 roku Aleksander Fredro wziął ślub z Zofią Skarbkową. W posagu żony otrzymał między innymi połowę starego zamku w Odrzykoniu. Druga część budowli należała do innej rodziny.
Posag to majątek, który panna młoda wnosiła do małżeństwa. W dawnych czasach stanowił on zabezpieczenie finansowe nowej rodziny.
Pisarz zaczął przeglądać stare dokumenty związane z nowym majątkiem. W ten sposób natrafił na akta procesowe z XVII wieku. Opisywały one historię dawnych właścicieli zamku: Piotra Firleja oraz Jana Skotnickiego.
Prawdziwy Cześnik i Rejent
Piotr Firlej zajmował dolną część zamku, a Jan Skotnicki górną. Firlej był wojewodą i uważał sąsiada za kogoś gorszego od siebie. Dokuczał mu na każdym kroku.
Skotnicki nie pozostawał dłużny. Skierował rynny tak, aby woda zalewała dolny zamek Firleja. Wojewoda w odpowiedzi napadał na robotników, którzy naprawiali mur graniczny.
Spór między sąsiadami trafił ostatecznie do sądu. Skotnicki wygrał proces, ale to nie zakończyło kłótni. Prawdziwy kres nienawiści przyniósł dopiero ślub. Syn Piotra Firleja, Mikołaj, ożenił się z Zofią Skotnicką.
Trybunał to w dawnej Polsce najwyższy sąd apelacyjny dla szlachty. Rozstrzygał najpoważniejsze spory majątkowe i sąsiedzkie.
Powstanie komedii i kłopoty z cenzurą
Fredro miał gotowy pomysł na sztukę. Napisał „Zemstę” w 1833 roku. Miał wtedy czterdzieści lat i był już znanym autorem komedii.
PrapremieraPierwsze w historii publiczne wystawienie danej sztuki teatralnej. sztuki odbyła się w 1834 roku we Lwowie. Widzowie przyjęli ją bardzo dobrze. Wersja książkowa ukazała się drukiem cztery lata później, w 1838 roku.
Tytuł utworu sprawił jednak problemy. W XIX wieku słowo „zemsta” kojarzyło się z walką przeciwko zaborcom. Carska cenzura nakazała zmianę.
Cenzura to kontrola państwa nad publikacjami i sztuką. W czasach zaborów rosyjscy urzędnicy usuwali z tekstów wszystko, co mogło zachęcać Polaków do buntu.
Po warszawskiej premierze w 1845 roku sztukę wystawiano pod bezpieczniejszym tytułem. Brzmiał on „Zemsta za mur graniczny”.