Motyw biedy i nierówności społecznych
Nowela Elizy Orzeszkowej ukazuje trudne życie ludzi zmagających się z brakiem pieniędzy w dziewiętnastowiecznej Polsce. Joanna Lipska próbuje wyrwać biedne dzieci z nędzy poprzez tajne nauczanie. Tekst opisuje codzienne zmagania bohaterki, jej warunki życiowe oraz niesprawiedliwy podział społeczeństwa.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W noweliKrótki utwór pisany prozą, z jedną główną osią wydarzeń i niewielką liczbą bohaterów. Elizy Orzeszkowej bieda to główna przeszkoda w normalnym życiu. Utwór pokazuje skrajnie różne warunki funkcjonowania ludzi. Joanna Lipska uczy dzieci czytać i pisać. Robi to, ponieważ uważa wiedzę za jedyną szansę na ucieczkę z ubóstwa.
Jak motyw się przejawia?
Codzienne życie Joanny i Mieczysława
Joanna mieszka z chorym bratem w ciasnym i zimnym pokoju. Rodzeństwa nie stać na opał ani potrzebne lekarstwa. Dziewczyna udziela lekcji, aby zarobić na skromne jedzenie. Musi liczyć każdy grosz, co pokazuje prawdziwe i bolesne oblicze biedy.
Sytuacja uczennic
Dziewczynki przychodzące na lekcje pochodzą z bardzo ubogich rodzin. Ich rodzice nie mają pieniędzy na opłacenie szkoły. Joanna traktuje edukację tych dzieci bardzo poważnie. Sama żyje w nędzy, ale dzieli się swoją wiedzą z najbiedniejszymi.
Zderzenie z władzą
Nierówności społeczne widać podczas spotkania z Sędzią. Mężczyzna ten ma władzę i pieniądze. Reprezentuje świat, który nie rozumie problemów zwykłych ludzi. Sędzia decyduje o losie Joanny, która ryzykuje wolność dla dobra innych.
W XIX wieku społeczeństwo było mocno podzielone. Bogaci urzędnicy i szlachta mieli pełnię praw, a biedota miejska i chłopi żyli w skrajnej nędzy bez dostępu do edukacji.
Funkcja motywu
Orzeszkowa tworzyła w epoce pozytywizmu, czyli czasie wiary w siłę nauki i pomocy najbiedniejszym. Autorka promuje pracę u podstawEdukowanie i pomaganie najbiedniejszym warstwom społeczeństwa, aby poprawić ich los.. Udowadnia ona, że bieda wynika z niesprawiedliwego układu sił w państwie. Wykształcenie i decyzyjność należą tylko do wąskiej grupy najbogatszych.
Pisarka przekazuje jasną myśl o potrzebie zmian. Nauka ma ogromną siłę i może poprawić los najbiedniejszych. Dzieje się tak, nawet jeśli edukacja wymaga wielkiego poświęcenia.