Antyczne eposy — geneza, tematyka, cechy gatunku
Epos antyczny to najstarszy gatunek epicki, który ukształtował fundamenty literatury europejskiej. Jego wzorcową formę stworzył Homer w „Iliadzie” i „Odysei”, opierając się na ustnej tradycji i mitologii. Gatunek ten charakteryzuje się podniosłym stylem, obecnością dwóch przenikających się światów oraz rygorystyczną miarą wierszową.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Geneza i najsłynniejsze eposy starożytności
Słowo epos wywodzi się z języka greckiego i oznacza opowieść lub pieśń. Gatunek ten wyrósł bezpośrednio z ludowych podań i mitów. Zanim utwory te przybrały formę pisaną, były przekazywane ustnie przez wędrownych śpiewaków, zwanych aojdamiWędrowni śpiewacy w starożytnej Grecji, którzy przy akompaniamencie liry wykonywali pieśni o czynach bogów i herosów.. Twórcą najwybitniejszych dzieł dla kultury europejskiej jest Homer. Żył on w VIII wieku p.n.e. i według legendy był ślepym wędrownym pieśniarzem z Azji Mniejszej.
Przez wieki badacze spierali się, czy Homer w ogóle istniał i czy był jedynym autorem „Iliady” i „Odysei”. Ten spór w literaturoznawstwie nosi nazwę kwestii homeryckiej. Dziś przyjmuje się, że Homer najprawdopodobniej nadał ostateczny kształt pieśniom krążącym wcześniej w tradycji ustnej.
- ok. 2000 p.n.e.Epos o Gilgameszu
Najstarszy znany epos mezopotamski o poszukiwaniu nieśmiertelności.
- VIII w. p.n.e.Iliada i Odyseja
Homer kodyfikuje wzorzec gatunkowy eposu antycznego.
- I w. p.n.e.Eneida
Wergiliusz tworzy rzymską epopeję narodową na wzór dzieł Homera.
Najważniejsze dzieła gatunku
„Iliada” to pieśń o Troi (Ilionie). Powstała na przełomie IX i VIII wieku p.n.e. Nie opisuje całej wojny trojańskiej, a jedynie krótki epizod. Akcja obejmuje około 50 ostatnich dni z dziesiątego roku oblężenia. Fabuła koncentruje się wokół gniewu Achillesa i jego tragicznych konsekwencji. Tekst obfituje w sceny batalistyczne i kończy się opisem pojedynku Achillesa z Hektorem, synem króla Priama.
„Odyseja” powstała w pierwszej połowie VIII wieku p.n.e. Opowiada o powrocie Odyseusza spod Troi do rodzinnej Itaki. Podróż trwa aż dziesięć lat z powodu klątwy rzuconej przez boga mórz, Posejdona. Bohater odwiedza kraj Lajstrygonów, wyspę syren i jaskinię cyklopa Polifema. Ostatecznie wraca do żony Penelopy i syna Telemacha. W utworze zastosowano innowacyjną jak na tamte czasy retrospekcjęPrzywołanie wcześniejszych wydarzeń, zaburzające chronologiczny układ fabuły. W „Odysei” główny bohater sam opowiada o swoich dawnych przygodach. oraz narrację pierwszoosobową.
👍 Polub nasz profil na Facebooku — powtórki z lektur, motywy literackie i pytania maturalne w jednym miejscu.
„Eneida” to rzymski epos autorstwa Wergiliusza. Łączy w sobie elementy obu dzieł Homera - pierwsza część to opowieść o wędrówce (jak w „Odysei”), druga o wojnie (jak w „Iliadzie”). Główny bohater, Eneasz, ucieka z płonącej Troi wraz z ojcem Anchizesem i synem Askaniuszem. Po długiej tułaczce dociera do Italii, gdzie daje początek rodowi, z którego wywodzą się Rzymianie.
Cechy eposu antycznego
Starożytne eposy ukształtowały żelazne reguły gatunkowe, które obowiązywały w literaturze przez kolejne stulecia. Twórcy opierali się na zasadzie mimesisAntyczna zasada twórcza polegająca na naśladowaniu rzeczywistości w dziele sztuki., dążąc do wiernego oddania realiów opisywanego świata.
Rozbudowana apostrofa na początku utworu. Narrator prosi w niej muzę lub bóstwo o natchnienie i pomoc w stworzeniu dzieła. Tylko w tym miejscu ujawnia swoją obecność.
Świat ludzi i świat bogów przenikają się nawzajem. Bogowie ingerują w losy śmiertelników, mają swoje sympatie i antypatie, co bezpośrednio wpływa na przebieg wydarzeń.
Poza inwokacją narrator pozostaje ukryty. Relacjonuje wydarzenia w trzeciej osobie, zachowując dystans emocjonalny. Jest wszechwiedzący i obiektywny.
Język eposu jest patetyczny, pełen epitetów stałych i ozdobników. Służy do opisywania wielkich czynów bohaterów i przełomowych momentów historycznych.
Celowe spowolnienie akcji. Narrator przerywa opis dynamicznych wydarzeń (np. bitwy), by skupić się na drobiazgowym opisie przedmiotu, na przykład tarczy Achillesa.
Niezwykle rozbudowane porównanie. Jego drugi człon stanowi samodzielny, plastyczny obraz, najczęściej nawiązujący do zjawisk przyrody lub zachowań zwierząt.
Stała miara wierszowa antycznego eposu. To wiersz składający się z sześciu stóp metrycznych, nadający recytacji miarowy, uroczysty rytm.