Geneza Granicy
Zofia Nałkowska pracowała nad swoją najsłynniejszą powieścią w latach 1932–1935, łącząc w niej głębokie doświadczenia osobiste z wnikliwą obserwacją kryzysu społeczno-politycznego lat trzydziestych. Utwór wyrasta z założeń grupy literackiej „Przedmieście”, która postulowała zbliżenie literatury do reportażu i skupienie się na problemach warstw najuboższych. Książkowe wydanie z 1935 roku przyniosło pisarce Państwową Nagrodę Literacką i ugruntowało jej pozycję w literaturze dwudziestolecia międzywojennego.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Osobiste rozliczenie i lata pracy
Zofia Nałkowska pisała powieść przez blisko cztery lata. Rękopis podróżował z nią między Warszawą a Paryżem. Pierwsza wzmianka o utworze pojawia się w jej dziennikach pod datą 20 maja 1932 roku.
Rano piszę, leżąc w łóżku, ołówkiem notatki do tej „Granicy”, która powinna być inna, powinna być lepsza od wszystkich moich powieści.
W momencie rozpoczęcia prac autorka miała prawie pięćdziesiąt lat i ugruntowaną pozycję na rynku wydawniczym. Przełożyła na karty książki własne przemyślenia, tworząc powieść rozrachunkową. Podsumowała w niej życiowe doświadczenia dojrzałej kobiety. Utwór nie był jednak nagłym zwrotem w jej karierze. Stanowił naturalną kontynuację wcześniejszych zainteresowań. Nałkowska już wcześniej eksplorowała nurt psychologicznyKierunek w literaturze skupiający się na analizie przeżyć wewnętrznych, motywacji i stanów emocjonalnych bohaterów. oraz tematykę kobiecą.
Społeczne zaangażowanie i grupa „Przedmieście”
Osobiste refleksje to tylko jedna strona medalu. Na ostateczny kształt dzieła wpłynął potężny kryzys ekonomiczny i polityczny, który w latach trzydziestych ogarnął Europę. Pisarka aktywnie działała w zespole literackim „Przedmieście”. Grupa ta stała w opozycji do ówczesnej władzy i wyznaczała nowe kierunki w sztuce.
Twórcy zrzeszeni w „Przedmieściu” postulowali:
- zainteresowanie życiem proletariatuKlasa robotników najemnych, zwłaszcza w przemyśle, pozbawionych środków produkcji i utrzymujących się z pracy własnych rąk. oraz mniejszości narodowych,
- nowe metody obserwacji rzeczywistości,
- kolektywną pracę literatów i naukowców.
Program grupy czerpał z tradycji naturalizmuPrąd literacki z końca XIX wieku, dążący do fotograficznego, często brutalnego ukazywania rzeczywistości i biologicznych uwarunkowań człowieka., którego głównym przedstawicielem był Émile Zola. Pisarze dążyli do stworzenia syntezy powieści i reportażu. Łączyli autentyzm opisu z wrażliwością na krzywdę społeczną.
Grupa literacka „Przedmieście” (1933–1937) zrzeszała pisarzy o poglądach lewicowych. Należeli do niej m.in. Helena Boguszewska i Jerzy Kornacki. Ich celem było tworzenie literatury faktu, opartej na rzetelnych badaniach terenowych w środowiskach robotniczych i chłopskich.
Droga do publikacji i uznanie
Początkowo tekst ukazywał się w odcinkach na łamach prasy. Taki format publikacji był w dwudziestoleciu międzywojennym niezwykle popularny. W 1935 roku powieść trafiła do księgarń w formie zwartej książki.
Wydanie wywołało poruszenie w środowisku literackim. Krytycy uznali utwór za manifest ideowy autorki i szczytowe osiągnięcie jej dotychczasowej drogi twórczej. Sama Nałkowska w trakcie pisania wielokrotnie wątpiła w wartość swojego dzieła. Ostatecznie jednak jej praca została doceniona na najwyższym szczeblu. W 1936 roku pisarka otrzymała za tę książkę prestiżową Państwową Nagrodę Literacką.