Neoromantyzm - powrót do wzorów romantycznych
Neoromantyzm to nurt artystyczny przełomu XIX i XX wieku, który w polskiej literaturze stał się synonimem całej epoki Młodej Polski. Twórcy tego okresu odrzucili pozytywistyczny materializm, powracając do kultu jednostki, irracjonalizmu oraz fascynacji sferą duchową. Nurt ten ożywił również tematykę niepodległościową, zrywając z ugodową polityką wobec zaborców na rzecz rozliczenia z narodową przeszłością.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Powrót do romantycznych korzeni
Termin ten w polskiej krytyce literackiej spopularyzował Edward Porębowicz w artykule Poezja polska nowego stulecia z 1902 roku. Szybko przyjął się on jako zamienna nazwa dla całej Młodej Polski. Artyści przełomu wieków odrzucili chłodny, naukowy światopogląd pozytywistów. Zamiast tego zwrócili się ku estetyce i filozofii romantycznej. Powrócił wybujały indywidualizm, kult sztuki dla sztuki oraz głębokie zainteresowanie sferą duchową i podświadomością.
Kult wybitnej jednostki i sztuki stojącej ponad zwykłym życiem. Przykład: manifest Kazimierza Przerwy-Tetmajera w wierszu Evviva l'arte!.
Odrzucenie rozumu na rzecz intuicji, wiary i symbolizmu. Przykład: apokaliptyczne wizje w hymnie Dies irae Jana Kasprowicza.
Powrót do tematyki niepodległościowej i krytyka bierności społeczeństwa. Przykład: Wesele Stanisława Wyspiańskiego.
Polityka, społeczeństwo i sprawa narodowa
Neoromantyzm przyniósł radykalną zmianę w myśleniu o narodzie. Pisarze ostro krytykowali politykę ugodowąPostawa lojalności wobec zaborców, polegająca na rezygnacji z walki zbrojnej w zamian za drobne ustępstwa polityczne lub gospodarcze. i ustępliwość wobec zaborców. Przywrócono cześć powstaniom narodowym i ich uczestnikom. Literatura znów stała się przestrzenią dyskusji o odzyskaniu niepodległości, choć robiono to w sposób znacznie bardziej gorzki i krytyczny niż w epoce Mickiewicza.
Choć neoromantycy czerpali z dorobku romantyzmu, ich wizja świata była znacznie bardziej pesymistyczna. Romantycy wierzyli w mesjanizm i celowość cierpienia narodu. Twórcy Młodej Polski, przesiąknięci dekadentyzmem, często widzieli jedynie upadek wartości, bezsilność i nieuchronną katastrofę.
Neoromantyzm w muzyce
Nurt ten wywarł ogromny wpływ nie tylko na literaturę, ale również na muzykę przełomu wieków. Kompozytorzy odeszli od sztywnych form klasycznych na rzecz silnej ekspresji emocjonalnej. To właśnie w tym okresie rozwinął się poemat symfonicznyUtwór orkiestrowy oparty na programie literackim, malarskim lub historycznym, pozbawiony rygorystycznej formy klasycznej symfonii., którego mistrzami byli Franciszek Liszt oraz Richard Strauss. Równolegle Richard Wagner zrewolucjonizował operę, tworząc monumentalny dramat muzycznyForma operowa stworzona przez Wagnera, w której muzyka, słowo i akcja sceniczna stanowią nierozerwalną, spójną całość.. Nastąpił także intensywny rozwój liryki wokalnej, ściśle łączącej poezję z dźwiękiem.