Fin de siècle
Francuski termin fin de siècle określa specyficzną atmosferę schyłkowości i pesymizmu, która zdominowała kulturę europejską na przełomie XIX i XX wieku. Nastroje te wynikały z przekonania o wyczerpaniu się dotychczasowej cywilizacji oraz nieuchronnym upadku tradycyjnych wartości. W literaturze Młodej Polski postawę tę najpełniej wyrażała poezja dekadencka, na czele z twórczością Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Poczucie schyłku i upadku cywilizacji
Francuskie sformułowanie fin de siècle oznacza dosłownie „koniec wieku” lub „koniec pewnej ery”. W historii kultury termin ten przylgnął do przełomu XIX i XX stulecia, stając się synonimem dekadentyzmuPostawa światopoglądowa przełomu wieków charakteryzująca się pesymizmem, niewiarą w sens działania i poczuciem bezsilności. oraz wszechobecnego pesymizmu. Ludzie żyjący w tamtym okresie odczuwali silny lęk przed przyszłością. Dominowało przekonanie, że dotychczasowa cywilizacja europejska osiągnęła swoje apogeum i nieuchronnie zmierza ku upadkowi. Śmierć tradycyjnej kultury wydawała się kwestią czasu, co rodziło apatię i poczucie bezsensu ludzkiej egzystencji.
Przekonanie o bezcelowości ludzkich działań i upadku wartości. Widoczne w wierszu „Koniec wieku XIX” Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
Szukanie zapomnienia w sztuce, używkach (absynt) lub nirwanie, co opisuje wiersz „Hymn do Nirwany” Tetmajera.
Od filozofii po kabaret
Nastroje fin de siècle'u przenikały niemal wszystkie dziedziny życia. Kształtowały one przede wszystkim ówczesny światopogląd i literaturę. Twórcy odrzucali pozytywistyczną wiarę w naukę i postęp. Zamiast tego czerpali z filozofii Artura SchopenhaueraNiemiecki filozof, twórca systemu pesymistycznego. Uważał, że życiem człowieka rządzi ślepy, niezaspokojony popęd, który przynosi jedynie cierpienie., uznając, że ludzkie życie to pasmo cierpień.
Atmosfera „końca wieku” miała również swoje lżejsze, rozrywkowe oblicze. Poczucie zbliżającej się katastrofy wywoływało u niektórych chęć chwytania dnia i intensywnego przeżywania ostatnich chwil. To właśnie w tym okresie w Paryżu, a później w Krakowie, rozkwitało życie kawiarniane. Artyści spotykali się na spektaklach operetkowych, w kabaretach takich jak Zielony BalonikPierwszy polski kabaret literacki, założony w 1905 roku w krakowskiej cukierni Jama Michalika. i kawiarniach, łącząc dyskusje o sztuce z dekadenckim stylem życia. Zmieniała się również moda, stając się bardziej swobodną i ekstrawagancką, co odzwierciedlało bunt przeciwko mieszczańskim konwenansom.
Lęk przed zmianą stulecia nie był zjawiskiem nowym. Podobne nastroje panowały w Europie przed rokiem 1000, kiedy masowo oczekiwano końca świata i Sądu Ostatecznego. Zjawisko to nazywa się millenaryzmem. Fin de siècle był świecką, kulturową wersją tego samego lęku przed nieznaną przyszłością.
- 1894Poezje. Seria druga
Kazimierz Przerwa-Tetmajer wydaje tomik zawierający wiersz „Koniec wieku XIX”, będący manifestem polskiego dekadentyzmu.
- 1905Zielony Balonik
W krakowskiej Jamie Michalika powstaje kabaret, który staje się centrum życia cyganerii artystycznej.