Kontekst historyczny a literacki
Historyczna bitwa w wąwozie Roncesvalles z 778 roku była drobną potyczką wojsk Karola Wielkiego z baskijskimi góralami. Nieznany autor „Pieśni o Rolandzie” przekształcił to wydarzenie w wielki konflikt religijny między chrześcijanami a muzułmanami. Epos odzwierciedla ideały i polityczne potrzeby XI-wiecznej Europy, przygotowującej się do wypraw krzyżowych.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Prawdziwa bitwa w wąwozie Roncesvalles
W sierpniu 778 roku armia Karola WielkiegoKról Franków i cesarz rzymski, twórca potężnego imperium w Europie Zachodniej. wracała z Hiszpanii. Wyprawa miała pomóc zbuntowanym arabskim wasalom przeciwko emirowi Kordoby, ale zakończyła się połowicznym sukcesem. Podczas przeprawy przez Pireneje, w wąwozie Roncesvalles, miejscowi BaskowieLud zamieszkujący pogranicze Hiszpanii i Francji, w VIII wieku w większości schrystianizowany. zaatakowali tylną straż frankijskich wojsk i splądrowali tabory.
EinhardFrankijski uczony i dworzanin, autor biografii Karola Wielkiego „Vita Karoli Magni”., nadworny kronikarz, opisał to starcie krótko i bez patosu. Wymienił poległych, a wśród nich niejakiego Hruodlandusa – prefekta Marchii Bretońskiej. Historyczna potyczka nie miała podłoża religijnego. Baskowie byli sojusznikami Franków w walce z muzułmanami, a sama zasadzka stanowiła zwykły incydent graniczny polityki Karolingów.
Jak XI wiek przepisał historię
Najstarszy zachowany zapis eposu, czyli rękopis oksfordzki, pochodzi z około 1100 roku. Powstał tuż po Soborze w ClermontSynod z 1095 roku, na którym papież Urban II wezwał do pierwszej krucjaty.. Poeta tworzył w czasach, gdy walka z innowiercami stała się fundamentem europejskiej polityki.
Przekształcenie faktów historycznych w eposie nazywamy zjawiskiem ahistoryzmu. Autor „Pieśni o Rolandzie” celowo nagiął historię do współczesnych mu realiów, aby stworzyć tekst propagandowy, zachęcający rycerstwo do udziału w krucjatach.
Autor dokonał radykalnej zmiany faktów. Z tekstu zniknęli chrześcijańscy Baskowie. Zastąpili ich SaraceniŚredniowieczne określenie Arabów i muzułmanów, często używane w literaturze rycerskiej. – muzułmańskie wojska króla Marsyla, podlegające emirowi Baligantowi. Zwykła górska zasadzka zmieniła się w epickie starcie cywilizacji. Roland i jego rycerze giną, broniąc Europy przed inwazją islamu.
Zmieniła się też motywacja bohatera. Historyczny Hruodlandus po prostu zginął w walce jako dowódca wykonujący rozkazy. Literacki Roland świadomie odmawia wezwania pomocy, by nie zhańbić swojego rodu. Wybiera honor zamiast życia. Taka postawa idealnie odpowiadała potrzebom Kościoła, który szukał teologicznego uzasadnienia dla śmierci krzyżowców.
Zdrada Ganelona i nowy sens klęski
Wątek zdrady Ganelona to czysta literacka fikcja. Ojczym Rolanda wydaje tylną straż wrogom za złoto i z powodu osobistej urazy. Ten zabieg fabularny pełni konkretną funkcję. Skoro Roland musiał zginąć, przyczyna jego śmierci musiała być moralnie jednoznaczna. Zabiła go zdrada wyrodnego rycerza, a nie tchórzostwo Franków czy błąd taktyczny.
Dzięki temu klęska militarna staje się moralnym triumfem. Roland umiera niepokonany, z mieczem DurendalemMityczny miecz Rolanda, zawierający w rękojeści święte relikwie. w dłoni i twarzą zwróconą ku wrogowi. Ganelon ponosi okrutną karę, a Karol mści swoich rycerzy. Taka opowieść dawała psychologiczne wsparcie rycerzom wyruszającym do Ziemi Świętej. Śmierć na polu bitwy zyskiwała wyższy sens.
Karol Wielki jako lustro ideału
Cesarz w eposie zupełnie nie przypomina swojego historycznego pierwowzoru. Ma śnieżnobiałą brodę i liczy sobie dwieście lat. Ta symboliczna liczba buduje obraz potężnego, niemal mitycznego patriarchy. Karol z „Pieśni o Rolandzie” to archetypPierwotny, niezmienny wzorzec postaci, motywu lub zachowania, głęboko zakorzeniony w kulturze. chrześcijańskiego władcy: sprawiedliwy, pobożny i bezlitosny dla wrogów Boga.
Papiestwo w XI wieku potrzebowało silnego, świeckiego przywódcy do poprowadzenia krucjaty. Wyidealizowany model karoliński nadawał się do tego idealnie. Epos stworzył wzorzec, do którego odwoływali się późniejsi królowie, szukając poparcia dla swoich wypraw wojennych.
Przepaść między datą akcji a datą powstania
Trzysta lat dzielące bitwę pod Roncesvalles od spisania poematu zatarło historyczne detale. Pamięć o klęsce przetrwała w tradycji ustnej, ale resztę opowieści wypełniły realia XI wieku.
Rękopis oksfordzki, odnaleziony dopiero w 1832 roku, jest napisany w języku starofrancuskim (tzw. dialekt anglo-normandzki). Został skopiowany przez skrybę o imieniu Turold, którego zagadkowy podpis widnieje na samym końcu tekstu.
„Pieśń o Rolandzie” dokumentuje czasy, w których powstała, a nie te, które opisuje. Śmierć Rolanda czy sąd nad Ganelonem to odbicie jedenastowiecznej Francji. Pokazują ówczesny kodeks rycerskiZbiór niepisanych zasad moralnych i obyczajowych, określających zachowanie idealnego rycerza., stosunek do islamu i wyobrażenie o świętej wojnie. Historia Karola Wielkiego posłużyła jedynie za ramy dla współczesnego przekazu.