Motyw ojczyzny

Motyw w skrócie

Ojczyzna w eposie to nie abstrakcyjna idea, ale namacalny kraj noszony w sercach wojowników na każdym polu bitwy. Słynne określenie „słodka Francja” (dulce France) pojawia się na kartach utworu niczym magiczne zaklęcie. To właśnie ten obszar, a nie wyłącznie osobista chwała, jest ostatecznym punktem odniesienia dla każdego poświęcenia.

Średniowieczne chansons de gestePieśni o czynach – starofrancuskie poematy epickie opowiadające o wybitnych dokonaniach historycznych i legendarnych bohaterów. powstawały w epoce krystalizowania się pojęcia narodu. Anonimowy twórca z XI wieku uchwycił moment przełomowy. Poczucie wspólnoty zaczęło przekraczać tradycyjne relacje między wasalem a suzerenemNajwyższy senior w systemie feudalnym, który nie był niczyim wasalem; zazwyczaj król lub cesarz.. Lojalność wobec władcy i miłość do ojczystej ziemi zlewają się tu w jedno, nierozerwalne uczucie.

Jak motyw się przejawia?

Śmierć w wąwozie Roncevaux

Konający hrabia Roland zostaje sam wśród stosów ciał swoich towarzyszy. Ciężko ranny rycerz kieruje wzrok w stronę Hiszpanii, aby udowodnić, że umiera jako zwycięzca. W ostatnich chwilach życia nie myśli jednak o sobie, lecz wykrzykuje w bólu:

Ah, słodka Francjo!

Wspomina krainę, której już nigdy nie zobaczy. Ojczyzna nabiera tu zmysłowego wymiaru. To konkretne pola, zamki i wierny lud. Patriotyzm staje się nieodłącznym elementem ars moriendiŚredniowieczna sztuka dobrego umierania, zbiór zasad określających, jak chrześcijanin powinien godnie pożegnać się ze światem.. Bohater nie skarży się na fizyczne cierpienie. Żałuje wyłącznie ostatecznego rozstania z ukochanym krajem.

Królewska zemsta i obowiązek

Cesarz dowiaduje się o masakrze swojej tylnej straży. Jego reakcja natychmiast wykracza poza zwykłą żałobę po utraconych wojownikach. Władca rusza w pościg za wojskami SaracenówŚredniowieczne określenie Arabów i muzułmanów, z którymi chrześcijańska Europa toczyła wojny religijne., a następnie osobiście staje do wielkiej bitwy. To działanie wynika z królewskiego obowiązku wobec ojczyzny.

Monarcha, który nie pomści hańby zadanej własnej ziemi, traci mandat do sprawowania władzy. Władca jawi się jako żywe ucieleśnienie państwa. Płacząc nad ciałami poległych, opłakuje ranę zadaną całej wspólnocie.

Zdrada za cenę osobistej zemsty

Ojczym głównego bohatera wydaje armię wroga, kierując się wyłącznie prywatną nienawiścią. Sprzedaje własny kraj, aby zrealizować plan zemsty na pasierbie. Ta postać istnieje w eposie jako ostateczny kontrast dla postaw patriotycznych.

Zdrada niszczy całkowicie etos rycerskiZespół norm i wartości określających idealne zachowanie rycerza, obejmujący m.in. odwagę, wierność, pobożność i obronę słabszych.. Brak miłości do ojczyzny sprowadza na człowieka wieczną hańbę i okrutną śmierć przez rozerwanie końmi.

Funkcja motywu

Koncepcja ojczyzny spaja cały system średniowiecznych wartości. Bez niej indywidualna odwaga na polu bitwy byłaby zwykłą brawurą. Miłość do kraju podnosi każde poświęcenie do rangi czynu zbiorowego. Wojownik nie ginie dla własnej kariery, lecz dla idei, która przetrwa jego fizyczną śmierć.

Plastyczny obraz państwa silnie oddziaływał na emocje ówczesnych słuchaczy. Publiczność dworska rozpoznawała w tych opisach własną tożsamość. Epos budował wspólnotę wyobraźni na długo przed powstaniem nowożytnych państw narodowych.

Ostatecznie motyw ten działa jako kompas etyczny. Wyznacza nieprzekraczalną granicę między honorem a zdradą. Uczy, że wierność ojczystej ziemi to fundament ludzkiej godności i warunek zbawienia duszy.