ciekawostki
Najsłynniejszy francuski epos rycerski opiera się na autentycznym starciu zbrojnym z 778 roku, które z czasem obrosło potężną legendą. Historyczny pierwowzór głównego bohatera zginął w zasadzce zorganizowanej przez baskijskich górali, a nie muzułmańskich Saracenów. Polski przekład tego średniowiecznego zabytku literackiego zawdzięczamy Tadeuszowi Boyowi-Żeleńskiemu, który przełożył tekst w dwudziestoleciu międzywojennym.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Prawda historyczna a literacka legenda
Fabuła utworu to literacka wariacja na temat prawdziwych wydarzeń. W 778 roku wojska Karola WielkiegoKról Franków i cesarz rzymski. W średniowiecznej literaturze uosobienie idealnego władcy chrześcijańskiego. wracały z wyprawy do Hiszpanii. W wąwozie Roncevaux tylna straż frankijskiej armii wpadła w zasadzkę.
Atakującymi nie byli jednak SaraceniW średniowieczu określenie stosowane przez Europejczyków wobec Arabów i wyznawców islamu., jak chce tego autor pieśni. Historyczne źródła mówią o ataku baskijskich górali, którzy znali teren i łatwo rozbili wycofujące się oddziały. W bitwie zginął między innymi niejaki Hrolandus – prefekt Marchii Bretońskiej. To właśnie on stał się pierwowzorem literackiego Rolanda.
Cała reszta opowieści, w tym zdrada Ganelona czy heroiczna obrona do ostatniej kropli krwi, to już czysta legenda ukształtowana przez tradycję chanson de gesteZ francuskiego "pieśń o czynach". Średniowieczny gatunek epiki rycerskiej opowiadający o wyczynach historycznych lub legendarnych bohaterów..
Groby bohaterów w Blaye
Średniowieczni odbiorcy traktowali eposy bardzo dosłownie. Dowodem na to jest kult miejsc związanych z bohaterami poematu. W miejscowości Blaye, w kościele Świętego Romana, przez wieki pokazywano pielgrzymom trzy białe trumny. Według miejscowej tradycji spoczywały w nich szczątki najważniejszych obrońców z wąwozu Roncevaux:
- Rolanda – siostrzeńca Karola Wielkiego,
- Oliwiera – jego najbliższego przyjaciela i towarzysza broni,
- Turpina – walecznego arcybiskupa, który zginął u boku rycerzy.
Kto przełożył pieśń na język polski?
Tekst starofrancuskiego eposu trafił do polskich czytelników stosunkowo późno. Przekładu dokonał dopiero w 1932 roku Tadeusz Boy-Żeleński. Tłumacz ten wykonał tytaniczną pracę, przyswajając polszczyźnie dziesiątki dzieł literatury francuskiej. Jego wersja utworu do dziś pozostaje najbardziej znanym i najczęściej czytanym tłumaczeniem w Polsce.
Tadeusz Boy-Żeleński był z wykształcenia lekarzem pediatrą, ale przeszedł do historii jako wybitny tłumacz, krytyk literacki i współtwórca kabaretu Zielony Balonik. Przetłumaczył na język polski ponad 100 tomów klasyki francuskiej, tworząc tak zwaną "Bibliotekę Boya".