Co to są oboczności lub tematy oboczne?
Spis treści
Niektóre czasowniki odmieniają się nieregularnie. Jeśli dla usprawnienia wypowiedzi, konieczne jest zmodyfikowanie nie tylko końcówki, ale również tematu, mamy do czynienia z obocznością lub tematem obocznym.
Czasownik składa się z tematu oraz końcówki. Temat nie podlega odmianie i jest stałą częścią wyrazu. Z kolei końcówka się odmienia.
Przykład: czasownik liczyć.
Część licz- jest tematem. Wygląda identycznie dla każdej osoby, niezależnie od tego, czy to ja licz-ę owce, bo nie mogę zasnąć, ty licz-ysz tylko na siebie, czy ona będzie licz-yć na palcach wynik mnożenia. Zauważ jednak, że końcówka zmienia się w zależności od osoby:
Liczba pojedyncza
(ja) licz-ę (ty) licz-ysz (on, ona, ono): licz-yShorty na maturę
Liczba mnoga
(my) licz-ymy (wy) licz-ycie (oni, one) licz-Wydaje się proste, prawda? W końcu dokładnie tak odmieniają się czasowniki, marz-yć, słuch-ać, dąs-ać, ką-sać czy plą-sać. Ale nie zawsze tak jest. Co na przykład z czasownikiem piec? W końcu ty pieczesz, ale ja już piekę:

Liczba pojedyncza
(ja) piekę (ty) pieczesz (on, ona, ono): pieczeLiczba mnoga
(my) pieczemy (wy) pieczecie (oni, one) piekJeżeli w pierwszej osobie liczby pojedynczej oraz trzeciej osobie liczby mnogiej cz zamienia się w k, mówimy o oboczności. Obocznością będzie również zamiana na przykład o na e (niosę -> niesiesz). Wszędzie tam, gdzie poza końcówką odmianie podlega również temat czasownika, występuje oboczność, a taki temat nazywamy tematem obocznym.