Porównanie - wszystko, co powinieneś o nim wiedzieć
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Twardy jak skała, wierny jak pies, głupi jak but. Zapewne nieraz użyłeś takiej konstrukcji, żeby podkreślić czyjąś cechę. To porównanie: jeden z najczęściej używanych środków stylistycznych, z którego korzystają niemal wszyscy twórcy literatury.
Czym jest porównanie?
Porównanie to zestawienie dwóch zjawisk, osób, przedmiotów lub idei, które mają wspólną cechę, połączone słowami typu „jak”, „niczym”, „jakby”. Pozwala uwypuklić cechę tego, co opisujemy.
Porównanie ma dwa człony: porównywany (to, o czym mówimy) i porównujący (punkt odniesienia). Łączą je najczęściej wyrazy: jak, jakby, jak gdyby, tak jak, niczym, niby, na kształt, podobny do.
Zobacz to na przykładzie: Ta suknia jest biała jak śnieg. Cechą wspólną jest biel. Suknia jest tym, co opisujemy, a śnieg to punkt odniesienia, bo jest idealnie biały.
Wiele przysłów to porównania: w marcu jak w garncu, jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie.
Shorty na maturę
Porównanie czy metafora?
Porównanie jest bardzo bliskie metaforze, ale to osobny środek. W porównaniu podobieństwo jest nazwane („nerwy jak stal”), a w metaforze trzeba je odgadnąć („stalowe nerwy”).
Porównanie w literaturze
Czesław Miłosz, Roki:
drzewa jak w niebo rzucone kotwice
Maria Konopnicka, Śnieg:
Staną gwiazdy parując jak konie
Adam Mickiewicz w sonecie Żegluga opisuje majtka, który wbiega na drabinę, i porównuje go do pająka:
Majtek wbiegł na drabinę: gotujcie się, dzieci!
Wbiegł, rozciągnął się, zawisł w niewidzialnej sieci,
Jak pająk czatujący na skinienie sidła.
Człon porównywany to majtek, a porównujący to pająk. Cecha wspólna: majtek zawisa w „niewidzialnej sieci” i czeka na sygnał („skinienie”), jak pająk czeka na ofiarę.
Jan Andrzej Morsztyn w wierszu Do trupa zestawia dwie osoby, martwą i żywą:
Tyś jak lód, a jam w piekielnej śreżodze.
Zimny lód i piekielny upał to tu także antyteza, czyli zestawienie przeciwieństw. Porównanie pomaga ją podkreślić.
Porównanie homeryckie
Szczególnym rodzajem jest porównanie homeryckie (epickie). Człony nadal są dwa, ale drugi z nich jest rozbudowany w samodzielny obraz, często z własnym ruchem i szczegółami. Nazwa pochodzi od Homera, który stosował takie obrazy w swoich poematach.
Jak je odróżnić od zwykłego, długiego porównania? Homeryckie ma w drugim członie obraz niemal jak mała scena, który może na chwilę oderwać uwagę od głównego wątku. Obraz zaczyna się zwykle od „jak” (albo „jako”), a powrót do głównego wątku otwiera słowo „tak”.
Oto przykład z Iliady w przekładzie Kazimiery Jeżewskiej. Lud Greków zbiera się na brzegu jak roje pszczół:
A lud się gromadził
niby rozliczne, skłębione złocistych pszczół gęste roje,
co z wydrążonej pieczary skalistej bez przerwy wzlatują
i zawisają gronami na barwnych kwiatach wiosennych,
tłumnie bujając, te w jednej, a tamte znów w drugiej stronie –
tak od okrętów tłum liczny i od namiotów podążał
wzdłuż wysokiego wybrzeża, oddział za zbrojnym oddziałem
Z porównań homeryckich korzystał też Henryk Sienkiewicz. W Ogniem i mieczem tabor otoczony przez Tatarów broni się jak dzik:
Jak dzik otoczony broni się białymi kłami i tnie zajadłą psiarnię, tak ów tabor wśród chmary tatarskiej bronił się z rozpaczą i nadzieją, że z obozu pomoc większa od Wierszułłowej mu przyjdzie.
A tak wygląda rozbudowane (choć niehomeryckie) porównanie w Panu Tadeuszu, gdy bohater opisuje chmury:
Bo każda chmura inna: na przykład jesienna
Pełznie jak żółw leniwa, ulewą brzemienna,
I z nieba aż do ziemi spuszcza długie smugi,
Jak rozwite warkocze, to są deszczu strugi;
Jak pisać o porównaniu w analizie tekstu?
- Nazwij środek i podaj fragment: „Mickiewicz porównuje marynarza do pająka.”
- Wskaż oba człony i cechę wspólną: co jest porównywane, z czym i co je łączy.
- Opisz efekt: np. obrazowość, humor, wzmocnienie cechy.