Renesans - nazwa, ramy czasowe, podział epoki

Znaczenie nazwy

Termin renesans wywodzi się z francuskiego słowa renaissance. Oznacza ono powtórne narodziny. W polskim literaturoznawstwie równie często funkcjonuje określenie odrodzenie. Twórcy tej epoki wierzyli, że na nowo odkrywają człowieka, sztukę oraz naukę. Przede wszystkim jednak odradzała się kultura antycznaDorobek starożytnej Grecji i Rzymu, stanowiący dla ludzi renesansu niedościgniony wzór piękna i proporcji..

We Włoszech, gdzie prąd ten rozwijał się najwcześniej, używa się terminu QuattrocentoWłoskie określenie XV wieku (lata 1400–1499), czasu największego rozkwitu sztuki i literatury na Półwyspie Apenińskim.. Ludzie renesansu chcieli wyraźnie odciąć się od średniowiecza. Nazywali je niesłusznie „wiekami ciemnymi”. Dzisiejsza nauka zrewidowała ten pogląd, oddając średniowieczu sprawiedliwość, ale to właśnie XVI wiek uznajemy za właściwy początek nowożytności. Ożyło piśmiennictwo, rozkwitły literatury w językach narodowych, a malarstwo i architektura zyskały zupełnie nowe oblicze.

Włoskie korzenie i triumf nauki

Wszystko zaczęło się w XIV-wiecznej Italii. To stamtąd, z miast takich jak Florencja, nowe idee promieniowały na resztę Europy. Włochy stały się ojczyzną genialnych artystów, wynalazców i filologów.

Zamiast skupiać się wyłącznie na Bogu, myśliciele zwrócili uwagę na ludzkie emocje i możliwości. Na europejskich uniwersytetach zapanowała moda na studia nad językami starożytnymi. Znajomość łaciny, greki i hebrajskiego pozwalała czytać w oryginale dzieła antycznych mistrzów, co prowadziło do powstawania zupełnie nowych interpretacji dawnych tekstów.

Odrzucono scholastykęŚredniowieczna metoda filozoficzna polegająca na racjonalnym udowadnianiu prawd wiary chrześcijańskiej.. Feudalna drabina społeczna zaczęła się chwiać. Nawet radykalne działania, takie jak inkwizycjaInstytucja Kościoła katolickiego powołana do tropienia i zwalczania herezji. czy kontrreformacjaRuch w Kościele katolickim mający na celu odnowę wewnętrzną i przeciwstawienie się reformacji., nie zdołały zatrzymać fali samodzielnego myślenia.

Rozwój epoki był jednak nierównomierny. Badacze często mówią o dwóch osobnych zjawiskach: renesansie włoskim (XIV–XV wiek) oraz renesansie północnoeuropejskim, który rozwinął się na północ od Alp dopiero w XVI wieku.

Ramy czasowe i podział epoki w Polsce

W Europie renesans zamyka się w klamrze od XIV wieku do przełomu XVI i XVII wieku. Na ziemiach polskich epoka ta trwała krócej. Przyjmuje się, że obejmuje lata 1450–1630. Polski renesans dzieli się na cztery wyraźne etapy. Każdy z nich przyniósł inne zjawiska literackie i polityczne.

• 1450–1506
  Prerenesans

  Czas „jesieni polskiego średniowiecza” i rozkwitu łacińskiego piśmiennictwa. Tworzą m.in. Jan z Ludziska, Grzegorz z Sanoka (arcybiskup i epikurejczykZwolennik filozofii antycznej zakładającej, że celem życia jest osiągnięcie szczęścia i unikanie cierpienia.), Jan Ostroróg oraz Konrad CeltisNiemiecki wędrowny humanista, który założył w Krakowie Nadwiślańskie Towarzystwo Literackie..

• 1506–1543
  Wczesny renesans

  Rozpoczyna się symboliczną datą przebudowy Wawelu. Rozwija się drukarstwo, debiutują dyplomata Jan Dantyszek i dworski panegirystaAutor utworów pochwalnych, wysławiających konkretną osobę, najczęściej władcę lub mecenasa. Andrzej Krzycki. Działają też Stanisław Orzechowski, Biernat z Lublina i Andrzej Frycz Modrzewski. Koniec tego okresu wyznacza wydanie O obrotach sfer niebieskich Mikołaja Kopernika oraz Krótkiej rozprawy... Mikołaja Reja.

• 1543–1584
  Okres rozkwitu

  Złoty wiek polskiej literatury. Przypada na lata szczytowej twórczości Mikołaja Reja, Łukasza Górnickiego i Jana Kochanowskiego. Zamyka go śmierć tego ostatniego.

• 1584–1629
  Okres schyłkowy

  Faza przejściowa, w której widać już zapowiedzi baroku. Działają wtedy Piotr Skarga, Szymon Szymonowic oraz Mikołaj Sęp-Szarzyński. Kończy się wraz ze śmiercią Szymonowica.