Kryzys cesarstwa i papiestwa
Upadek autorytetu papiestwa i cesarstwa u schyłku średniowiecza stworzył polityczną i duchową próżnię, która przyspieszyła nadejście renesansu. Niewola awiniońska oraz wielka schizma zachodnia trwale osłabiły pozycję Kościoła w Europie. Rozbicie polityczne Włoch skłoniło ówczesnych myślicieli do poszukiwania nowych wzorców w antycznej świetności Rzymu.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Upadek uniwersalizmu średniowiecznego
Średniowieczna Europa opierała się na dwóch filarach władzy: cesarstwie i papiestwie. U progu renesansu oba te autorytety znalazły się w głębokim kryzysie. Rzym, dawna stolica imperium i centrum Państwa Kościelnego, stracił swoje polityczne znaczenie. W latach 1309–1377 siedzibę papieży przeniesiono do Francji. Rozpoczęła się niewola awiniońskaOkres, w którym papieże rezydowali w Awinionie, stając się narzędziem w rękach królów francuskich., a dwór papieski przypominał luksusowe więzienie, całkowicie podporządkowane obcym interesom.
Wielka schizma zachodnia
Powrót papieża do Rzymu nie naprawił sytuacji. Kler francuski, nie chcąc tracić wpływów, wybrał własnego kandydata na tron Piotrowy. Doprowadziło to do absurdalnej sytuacji, w której chrześcijańska Europa miała jednocześnie dwóch, a później nawet trzech władców duchownych. Byli to prawowici papieże w Rzymie oraz antypapieże rezydujący w Awinionie lub Pizie.
- 1309Początek niewoli awiniońskiej
Klemens V przenosi stolicę apostolską do Awinionu.
- 1378Wybuch schizmy
Wybór dwóch rywalizujących papieży dzieli Europę na wrogie obozy.
- 1417Sobór w Konstancji
Zakończenie rozłamu i wybór jednego, powszechnie uznanego papieża.
Runęła spójność całego systemu kościelnego. To wydarzenie przeszło do historii jako wielka schizma zachodnia. Kryzys instytucji Kościoła wywołał ferment intelektualny. Ludzie zaczęli krytyczniej patrzeć na duchowieństwo, co utorowało drogę do późniejszej reformacji i renesansowego humanizmu, stawiającego w centrum człowieka, a nie instytucje religijne.
Kryzys papiestwa znalazł bezpośrednie odbicie w literaturze przełomu epok. Dante Alighieri w swojej „Boskiej komedii” bez wahania umieścił ówczesnych papieży (m.in. Mikołaja III i Bonifacego VIII) w piekle, karząc ich za symonię, czyli kupczenie godnościami kościelnymi.
Rozbicie Włoch a narodziny nowych państw
Kryzys dotknął Półwysep Apeniński szczególnie boleśnie. Włosi wciąż pamiętali dawną świetność antycznego Rzymu. Zamiast potężnego imperium mieli jednak rozbitą mozaikę skłóconych republik miejskichNiezależne państwa-miasta (np. Florencja, Wenecja), rządzone przez bogate rody kupieckie, będące kolebką renesansu., księstw i obcych stref wpływów. Włochy dążyły do zjednoczenia narodowego, ale pozostawały bezsilne wobec rosnących w siłę sąsiadów.
Podczas gdy Włochy tonęły w chaosie, inne kraje jednoczyły swoje ziemie pod silną władzą dynastii. Proces ten zaszedł m.in. we Francji, Hiszpanii, Szwajcarii oraz w połączonych unią Polsce i Litwie.
Brak silnego państwa rekompensowano na polu kultury. To właśnie z poczucia politycznej porażki i tęsknoty za potęgą starożytności zrodził się włoski renesans. Myśliciele i artyści zaczęli odtwarzać antyczne wzorce, tworząc nową epokę w dziejach Europy.