Francesco Petrarka - życie i twórczość
Francesco Petrarka to jeden z pierwszych twórców renesansowego humanizmu, który na zawsze zmienił oblicze europejskiej poezji. Jego biografia splata się z historią papiestwa w Awinionie oraz wielką, wyidealizowaną miłością do Laury. Największą sławę przyniósł mu pisany w języku włoskim zbiór sonetów, choć sam autor wyżej cenił swoje łacińskie traktaty i poematy.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Wczesne życie i edukacja
Francesco Petrarka urodził się 20 lipca 1304 roku w Arezzo. Jego ojciec, florencki notariusz Ser Petracco, został skazany na wypędzenie z Włoch i konfiskatę majątku z tych samych powodów politycznych co Dante Alighieri. Rodzina Petracców – tak pierwotnie brzmiało nazwisko poety – musiała szukać nowego domu. Osiedlili się w Prowansji, w okolicach Awinionu. Ojciec znalazł tam zatrudnienie jako prawnik na dworze papieskim, ponieważ w tym czasie trwała niewola awiniońskaOkres w historii Kościoła (1309–1377), kiedy to papieże rezydowali w Awinionie i podlegali silnym wpływom królów Francji..
Młody Franciszek rozpoczął studia prawnicze. Kształcił się najpierw w Montpellier, a następnie w Bolonii. Prawo zupełnie go nie interesowało. Po śmierci ojca natychmiast porzucił uniwersytet i wrócił do Awinionu. Aby zapewnić sobie środki do życia, przyjął niższe święcenia kapłańskie. Ten krok otworzył mu drzwi do kariery na dworach wpływowych kardynałów.
Debiut i pierwsze dzieła
Dzień 6 kwietnia 1327 roku zdefiniował całe literackie życie Petrarki. Podczas nabożeństwa w awiniońskim kościele św. Klary młody duchowny ujrzał dziewiętnastoletnią Laurę. Kobieta była już mężatką. Ten fakt nie przeszkodził poecie uczynić z niej swojej jedynej muzy.
Historycy literatury najczęściej identyfikują ukochaną poety jako Laurę de Noves, żonę hrabiego Huguesa de Sade (przodka słynnego markiza de Sade). Sama Laura prawdopodobnie nigdy nie dowiedziała się o uczuciu, jakim darzył ją Petrarka, lub całkowicie je ignorowała.
Petrarka zaczął pisać, stawiając sobie za wzór antycznych mistrzów: Horacego, Cycerona i Owidiusza. Tworzył równolegle po łacinie i po włosku. Szybko zyskał uznanie jako erudyta i badacz starożytnych rękopisów. Jego wczesne teksty to przede wszystkim łacińskie listy i traktaty, w których naśladował klasyczny styl rzymskich retorów.
Dojrzałość twórcza
W 1341 roku Petrarka osiągnął szczyt oficjalnego uznania. Otrzymał w Rzymie laur poetyckiNajwyższe odznaczenie literackie, nawiązujące do antycznej tradycji wieńczenia głów wybitnych twórców gałązkami wawrzynu.. Nagrodzono go za twórczość łacińską, którą sam uważał za swój bilet do nieśmiertelności. Paradoksalnie, to utwory w języku ojczystym zapewniły mu miejsce w panteonie literatury.
Najważniejsze dzieła w dorobku poety to:
- Canzoniere (Zbiór pieśni) – tom utworów w języku włoskim, pisany i redagowany od 1340 roku aż do śmierci. Jego trzon stanowią Sonety do Laury.
- Africa – łaciński poemat epicki o Scypionie Afrykańskim. Petrarka uważał go za swoje opus magnum.
- Trionfi (Tryumfy) – alegoryczny poemat w języku włoskim, ukazujący duchową ewolucję człowieka.
- Secretum (Tajemnica) – zbiór osobistych wyznań i dialogów z wyobrażonym św. Augustynem, powstający w latach 40. XIV wieku.
Kontekst historyczny
Życie Petrarki przypadło na burzliwy czas przejścia między średniowieczem a renesansem. Europa zmagała się z epidemią dżumy, która w 1348 roku zabrała również Laurę. Rozbicie polityczne Włoch i upadek autorytetu papiestwa w Awinionie budziły w poecie głęboki sprzeciw. W swoich listach ostro krytykował zepsucie moralne dworu papieskiego.
Jako podróżnik i dyplomata Petrarka przecierał szlaki dla nowego prądu umysłowego – humanizmu. W klasztornych bibliotekach odnajdywał zapomniane dzieła antycznych autorów. Zmienił podejście do starożytności. Nie traktował jej już tylko jako źródła cytatów teologicznych, ale jako niedościgniony wzór piękna i mądrości życiowej.
Spuścizna i znaczenie
Petrarka zmarł 19 lipca 1374 roku w Arquà. Legenda głosi, że odszedł pochylony nad rękopisem dzieł Wergiliusza. Zostawił po sobie potężne dziedzictwo. Stworzył nowoczesny język europejskiej liryki miłosnej. Połączył w nim idealizację obiektu pożądania z niezwykłą prawdą psychologiczną i subtelnością w opisywaniu sprzecznych emocji.
Jego Sonety do Laury zapoczątkowały zjawisko petrarkizmuNurt w poezji europejskiej naśladujący styl Petrarki, charakteryzujący się ukazywaniem miłości jako duchowego cierpienia i używaniem wyszukanych metafor.. Styl ten zdominował lirykę renesansu i baroku w całej Europie. W Polsce do jego naśladowców należeli Jan Kochanowski, Mikołaj Sęp Szarzyński czy Jan Andrzej Morsztyn. Sposób, w jaki Petrarka opisywał wewnętrzne rozdarcie zakochanego człowieka, pozostaje czytelny i aktualny do dziś.