Chronologia - najważniejsze wydarzenia epoki

Przełomowe wydarzenia historyczne

Epoka odrodzenia kształtowała się na tle burzliwych przemian politycznych i społecznych. Upadek dawnych potęg zbiegł się w czasie z rewolucją technologiczną i głębokim rozłamem w Kościele. Zmieniła się mapa świata, a wraz z nią sposób myślenia o miejscu człowieka we wszechświecie.

• 1309–1377
  Niewola awiniońska papieży

  Okres rezydowania głów Kościoła w Awinionie, oznaczający silne uzależnienie papiestwa od królów Francji.

• 1450
  Wynalazek druku

  Jan Gutenberg udoskonala ruchomą czcionkę, co drastycznie obniża koszty książek i rewolucjonizuje obieg informacji w Europie.

• 1453
  Upadek cesarstwa bizantyjskiego

  Zdobycie Konstantynopola przez Turków zmusza wielu greckich uczonych do ucieczki do Włoch, co napędza zainteresowanie antykiem.

• 1469–1492
  Rządy Wawrzyńca Wspaniałego

  Złoty wiek Florencji pod mecenatem rodu Medyceuszów, wspierających najwybitniejszych artystów epoki.

• 1492
  Odkrycie Ameryki

  Wyprawa Krzysztofa Kolumba otwiera erę wielkich odkryć geograficznych i poszerza horyzonty ówczesnego świata.

• 1517
  Wystąpienie Marcina Lutra

  Ogłoszenie 95 tez w Wittenberdze daje początek reformacjiRuch religijno-społeczny dążący do odnowy chrześcijaństwa, który doprowadził do trwałego rozłamu w Kościele zachodnim..

• 1525
  Hołd pruski

  Albrecht Hohenzollern składa w Krakowie hołd lenny królowi Zygmuntowi Staremu.

• 1534
  Założenie zakonu jezuitów

  Ignacy Loyola powołuje zgromadzenie, które staje się głównym narzędziem walki z wpływami protestantyzmu.

• 1545–1563
  Sobór trydencki

  Szereg zjazdów hierarchii kościelnej inicjujących kontrreformację i wewnętrzną odnowę Kościoła katolickiego.

• 1569
  Unia lubelska

  Połączenie Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w jedno państwo – Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

• 1572
  Noc św. Bartłomieja / Śmierć Zygmunta Augusta

  Rzeź hugenotów we Francji. W tym samym roku w Polsce bezpotomnie umiera ostatni król z dynastii Jagiellonów.

• 1573
  Pierwsza wolna elekcja

  Szlachta wybiera na króla Polski Henryka Walezego, ustanawiając nowy system wyboru monarchy.

Rozwój literatury powszechnej

Włochy stały się kolebką nowych prądów myślowych. To tam najwcześniej zaczęto tworzyć wybitne dzieła w językach narodowych, odchodząc od dominującej w średniowieczu łaciny. Pisarze skupili się na człowieku, jego emocjach, ciele i ziemskim życiu.

• ok. 1340–1364
  Sonety do Laury

  Francesco Petrarka tworzy cykl wierszy, który na stulecia definiuje europejską lirykę miłosną.

• ok. 1348–1353
  Dekameron

  Giovanni Boccaccio pisze zbiór stu nowel, ustanawiając klasyczne reguły tego gatunku.

• 1486
  Mowa o godności człowieka

  Giovanni Pico della Mirandola ogłasza manifest renesansowego humanizmu, wynosząc człowieka ponad inne byty.

• 1509
  Pochwała głupoty

  Erazm z Rotterdamu wydaje ostre, satyryczne dzieło wytykające wady ówczesnego społeczeństwa i kleru.

• 1516
  Orland szalony

  Ludovico Ariosto publikuje monumentalny epos rycerski.

• 1528
  Dworzanin

  Baltazar Castiglione kreuje w swoim traktacie wzorzec idealnego człowieka renesansu.

• 1534–1564
  Gargantua i Pantagruel

  François Rabelais tworzy groteskową powieść o olbrzymach, kpiąc ze średniowiecznej scholastyki.

• 1549
  Plejada

  We Francji formuje się PlejadaGrupa francuskich poetów renesansowych postulujących tworzenie literatury w języku narodowym i czerpanie z wzorców antycznych. – grupa poetycka odnawiająca literaturę francuską.

• 1575
  Jerozolima wyzwolona

  Torquato Tasso kończy pisać epos o pierwszej krucjacie.

• 1580
  Próby

  Michel de Montaigne wydaje zbiór szkiców, dając początek nowemu gatunkowi literackiemu – esejowi.

Złoty wiek literatury polskiej

Polski renesans rozwijał się z opóźnieniem względem Europy Zachodniej, ale szybko wydał dzieła na światowym poziomie. Twórcy tacy jak Jan Kochanowski czy Mikołaj Rej ukształtowali nasz język literacki, udowadniając, że polszczyzna dorównuje łacinie.

• XV–XVI w.
  Poeci polsko-łacińscy

  Twórczość wczesnorenesansowa w języku łacińskim, reprezentowana m.in. przez Mikołaja Hussowskiego i Andrzeja Krzyckiego.

• 1522
  Żywot Ezopa Fryga

  Biernat z Lublina wydaje jedną z pierwszych książek w całości wydrukowanych w języku polskim.

• 1542
  Smutki (Tristium liber)

  Klemens Janicki, wybitny poeta łaciński chłopskiego pochodzenia, publikuje zbiór elegii.

• 1543
  Krótka rozprawa...

  Mikołaj Rej wydaje utwór obnażający wady trzech stanów: szlachty, duchowieństwa i chłopstwa.

• 1543
  O obrotach sfer niebieskich

  Mikołaj Kopernik publikuje teorię heliocentryczną, burzącą dotychczasowy obraz kosmosu.

• 1543
  O karze za mężobójstwo

  Andrzej Frycz Modrzewski domaga się równości wszystkich obywateli wobec prawa karnego.

• 1566
  Dworzanin polski

  Łukasz Górnicki adaptuje dzieło Castiglione do polskich realiów.

• 1568
  Zwierciadło

  Mikołaj Rej podsumowuje w tym zbiorze swój dorobek i poglądy na życie ziemiańskie.

• 1578
  Odprawa posłów greckich

  Jan Kochanowski wystawia pierwszą polską tragedię humanistyczną z okazji ślubu Jana Zamoyskiego.

• 1579
  Psałterz Dawidów / Żywoty świętych

  Kochanowski wydaje poetycki przekład psalmów, a Piotr Skarga publikuje niezwykle popularne zbiory hagiograficzne.

• 1580
  Treny

  Jan Kochanowski publikuje cykl żałobny po śmierci córki Urszuli, przełamując antyczne konwencje gatunkowe.

• 1584
  Fraszki

  Wydanie zbioru krótkich, błyskotliwych wierszy Kochanowskiego. W tym samym roku poeta umiera.

• 1586
  Pieśni

  Pośmiertne wydanie najważniejszego zbioru lirycznego Jana Kochanowskiego.

• 1597
  Kazania sejmowe

  Piotr Skarga wydaje traktat polityczny w formie kazań, ostrzegający przed upadkiem Rzeczypospolitej.

• 1599
  Biblia Wujka

  Ukazuje się pełny, wybitny literacko przekład Pisma Świętego na język polski autorstwa jezuity Jakuba Wujka.