Jakub - charakterystyka i dzieje postaci
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 17 min
Spis treści
Jakub - charakterystyka w skrócie
Jakub, ojciec głównego bohatera Józefa, jest centralną postacią mitologii stworzonej przez Brunona Schulza w „Sanatorium pod Klepsydrą”. Jako galicyjski kupiec, prowadzi sklep bławatny, jednak jego prawdziwą pasją są skomplikowane teorie o płynności materii i możliwości ożywiania martwych form. Przebywa w sanatorium, gdzie czas został sztucznie cofnięty, co pozwala mu na zawieszenie między życiem a śmiercią. Jego zachowanie charakteryzuje się obsesyjnym skupieniem na własnych ideach, co prowadzi do oderwania od rzeczywistości i rodziny. W toku utworu Jakub przechodzi drastyczną przemianę, tracąc ludzkie cechy i ulegając powolnemu rozpadowi.
- Wiek
starszy mężczyzna
- Pochodzenie
kupiec
- Wygląd
W sanatorium Józef zastaje Ojca leżącego w łóżku - bladego, nienaturalnie zmniejszonego, z twarzą przypominającą woskową maskę.
- Charakter
ekscentryczny, monomaniakalny, bezsilny, zdegradowany, fantasta
- Co nim kieruje
Jakub kieruje się pychą twórczą, pragnąc udowodnić, że człowiek może być demiurgiem niższego rzędu i stwarzać nowe formy z wtórnej materii.
- Przemiana
Jakub nie tyle się zmienia, ile ulega nieuchronnej degradacji, przechodząc drogę od ekscentrycznego kupca-filozofa do półtrupiego cienia, systematycznie tracąc ludzki kształt i zamieniając się w zwierzęta.
- Typ bohatera
postac dynamiczna
Jakub - pełna charakterystyka
TezaJakub, ojciec narratora Józefa w „Sanatorium pod Klepsydrą” Brunona Schulza, to postać tragiczna i fascynująca, uosabiająca demiurgiczną pychęDemiurg to w filozofii istota boska, która tworzy świat. Demiurgiczna pycha to nadmierna wiara we własne zdolności twórcze, porównywalne z boskimi., monomaniakalne skupienie oraz nieuchronną degradację, będącą metaforą starości i utraty kontaktu z rzeczywistością.
Ojciec narratora i jego pozycja
WprowadzenieJakub to kluczowa postać w cyklu opowiadań Brunona Schulza, pełniąca rolę ojca narratora Józefa i stanowiąca główną oś fabularną oraz filozoficzną utworu. Jest właścicielem sklepu bławatnegoSklep bławatny to dawna nazwa sklepu, w którym sprzedawano tkaniny, materiały krawieckie oraz inne artykuły tekstylne. w małym galicyjskim miasteczku, lecz jego prawdziwa tożsamość wykracza daleko poza ramy prowincjonalnego kupca. Jego obecność w sanatorium, w stanie zawieszenia między życiem a śmiercią, dzięki sztucznemu cofnięciu czasu, nadaje mu wymiar symboliczny.
CechyW sanatorium Józef zastaje Ojca w stanie głębokiego rozpadu fizycznego, co jest odzwierciedleniem jego wewnętrznej transformacji. Jego wygląd - blady, nienaturalnie zmniejszony, z twarzą przypominającą woskową maskę - świadczy o postępującej degradacji. Schulz nie skupia się na suchym opisie, lecz na budowaniu dusznej atmosfery, gdzie Ojciec jawi się jako półprzezroczysty cień dawnego siebie, istniejący wyłącznie dzięki kruchemu zabiegowi medycznemu.
Demiurgiczna pycha i monomania
CechyJakub to postać o niezwykłej wyobraźni i skłonnościach demiurgicznych, co czyni go znacznie więcej niż zwykłym kupcem. Snuje on skomplikowane teorie o wtórnej materii i możliwości ożywiania martwych form, co jest wyrazem jego pychy twórczej. W słynnym „Traktacie o manekinach„Traktat o manekinach” to tytuł jednego z opowiadań Brunona Schulza, w którym ojciec narratora przedstawia swoje filozoficzne teorie na temat materii i tworzenia.” wykłada swoją herezję, głosząc, że Bóg nie ma monopolu na stwarzanie, a człowiek może stać się kreatorem nowej rzeczywistości niższego rzędu.
Przykład z tekstuJego monomaniakalne skupienieMonomaniakalne skupienie oznacza obsesyjne, nadmierne koncentrowanie się na jednej idei, myśli lub działaniu, z wykluczeniem wszystkiego innego. na jednej idei całkowicie wyklucza resztę świata. W sklepie, choć mechanicznie zgadza się z dostawcami, myślami błądzi zupełnie gdzie indziej, konstruując teorie, hodując egzotyczne ptaki na strychu czy prowadząc długie monologi do manekinów. Ta absolutna koncentracja na wewnętrznym projekcie odcina go od rodziny, a matka i służąca przejmują pełną kontrolę nad domową codziennością.
Bezsilność wobec rzeczywistości
RelacjeMimo swoich wzniosłych idei, Jakub jest bezsilny wobec przyziemnej, brutalnej rzeczywistości, symbolizowanej przez służącą Adelę. Schulz wielokrotnie ukazuje scenę, w której Jakub, przemawiający jak natchniony prorok, milknie i kurczy się na widok wysuniętej stopy dziewczyny. Adela uosabia siłę zmysłową i biologiczną, która nie poddaje się żadnej teologii, niszcząc jednym gestem wszystkie wielkie teorie Ojca.
CechyTa bezsilność wobec kobiet i materii podkreśla jego brak pragmatyzmu i ucieczkę od rzeczywistości. Ojciec funkcjonuje w świecie idei, ale żyje w świecie rządzonym przez popęd i biologię, co prowadzi do jego tragicznej konfrontacji z realiami. Jego ekscentryczność i fascynacja materią ostatecznie stają się przyczyną jego degradacji.
Nieuchronna degradacja i przemiana
PrzemianaEwolucja Jakuba to w rzeczywistości nieuchronna degradacja, będąca jedyną osią jego rozwoju. Przechodzi drogę od ekscentrycznego kupca-filozofa do półtrupiego cienia w sanatoryjnym łóżku, systematycznie tracąc ludzki kształt. W opowiadaniach zamienia się w kondora, karakona, a wreszcie w raka, co symbolizuje jego pogrążenie w szaleństwie i utratę człowieczeństwa.
DziejeJózef zastaje go już po tej drastycznej przemianie, a sanatorium staje się dla Ojca przedłużonym umieraniem w zwolnionym tempie. Choć Jakub próbuje czasem handlować i wikła się w niejasne interesy, wszystko to przypomina mechaniczny automatyzm. Jego degradacja nie jest karą, lecz konsekwencją wiary w płynność materii, która ostatecznie go wchłania.
Tragizm i znaczenie postaci
OcenaJakub to postać tragiczna i zarazem fascynująca, uosabiająca dziecięcy mit, który nie ma szans przetrwać zderzenia z dorosłością i brutalnymi prawami biologii. Jako stwórca marzy o kreacji, ale sam staje się bezwolnym tworzywem, a jako kupiec, zamiast panować nad towarem, zostaje przez niego i czas kontrolowany. Jego los jest głęboko pesymistyczny, ukazując bezsilność wobec nieuchronnego rozpadu.
KontekstDla współczesnego czytelnika Ojciec jest doskonałą metaforą starościMetafora to środek stylistyczny, który polega na przeniesieniu znaczenia słowa na inne, tworząc nowe, obrazowe wyrażenie. W tym kontekście, degradacja jest obrazowym przedstawieniem starości. i demencji, ukazującą proces kurczenia się bliskiej osoby, utraty kontaktu z rzeczywistością i powolnego znikania. Odwiedziny Józefa w sanatorium to desperacka próba odzyskania przeszłości, jednak czas jest nieubłagany. Ojciec fizycznie jeszcze istnieje, ale w rzeczywistości już go nie ma, co podkreśla jego tragizm.
PodsumowanieJakub w „Sanatorium pod Klepsydrą” to postać niezwykle złożona, będąca uosobieniem zarówno pychy twórczej, jak i bezsilności wobec nieuchronnego rozpadu. Jego degradacja fizyczna i psychiczna staje się uniwersalną metaforą starości, demencji i niemożności oszukania czasu. Schulz stworzył bohatera, który, mimo swojej groteskowości, budzi głębokie współczucie i refleksję nad kruchością ludzkiego istnienia.
Postać Jakuba jest silnie inspirowana prawdziwym ojcem pisarza, Jakubem Schulzem. Był on szanowanym kupcem w Drohobyczu, który pod koniec życia ciężko chorował i stopniowo tracił kontakt z rzeczywistością. Jego powolne odchodzenie stało się dla Brunona głównym impulsem do napisania cyklu opowiadań.
Jakub - cechy postaci
Jakub wierzy, że człowiek może stać się stwórcą niższego rzędu, co objawia się w jego skomplikowanych teoriach o wtórnej materii i możliwości ożywiania martwych form.
Ojciec koncentruje się na jednej idei z taką intensywnością, że całkowicie wyklucza resztę świata, zaniedbując obowiązki kupca i odcinając się od rodziny.
Zamiast zajmować się sklepem, Jakub błądzi myślami gdzie indziej, konstruuje teorie, hoduje egzotyczne ptaki i prowadzi monologi do manekinów, co świadczy o jego oderwaniu od prozy życia.
Służąca Adela potrafi jednym gestem zniszczyć wszystkie wielkie teorie Ojca, a on sam milknie i kurczy się na widok jej wysuniętej stopy, co ukazuje jego słabość wobec sił przyziemnych i zmysłowych.
W sanatorium Józef zastaje Ojca w stanie głębokiego rozpadu, z bladą, zmniejszoną twarzą i chudymi dłońmi, co symbolizuje jego nieuchronne przemijanie.
Jakub systematycznie traci ludzki kształt, zamieniając się w kondora, karakona, a wreszcie w raka, co jest konsekwencją jego wiary w płynność materii.
Ojciec stopniowo traci kontakt z rzeczywistością, pogrążając się w szaleństwie i dziwacznych eksperymentach, takich jak nocne dysputy z manekinami.
Jakub jest postacią tragiczną, która marzy o kreacji, ale sama staje się bezwolnym tworzywem, a jako kupiec traci kontrolę nad towarem i czasem.
Ojciec jest zafascynowany materią, jej plastycznością i możliwością nadawania jej form, co prowadzi go do herezji i eksperymentów.
Jego zachowania, takie jak hodowanie egzotycznych ptaków na strychu czy prowadzenie monologów do manekinów, odbiegają od norm społecznych i świadczą o jego ekscentrycznej naturze.
Jako kupiec mechanicznie zgadza się z dostawcami, ale myślami błądzi zupełnie gdzie indziej, co świadczy o jego braku zaangażowania w praktyczne aspekty życia.
Jakub - dzieje postaci krok po kroku
- Przed chorobąEkscentryczny kupiec i filozof
Jakub jest właścicielem sklepu bławatnego, snującym skomplikowane teorie o materii i stwarzaniu, co odcina go od codzienności.
- Początek chorobyDegradacja i utrata kształtu
Ojciec stopniowo traci ludzki kształt, zamieniając się w kondora, karakona, a w końcu w raka, co jest konsekwencją jego wiary w płynność materii.
- Pobyt w sanatoriumZawieszenie między życiem a śmiercią
Józef zastaje Ojca w sanatorium, gdzie czas jest sztucznie cofnięty, a Jakub egzystuje jako półtrupi cień, naznaczony rozpadem.
- W sanatoriumMechaniczne funkcjonowanie
Mimo drastycznej przemiany, Ojciec wychodzi czasem z pokoju, próbując handlować i wikłając się w niejasne interesy, co przypomina mechaniczny automatyzm.
- Koniec dziejówUcieczka i rozpad
Ojciec ucieka z domu, a sklep i dawny porządek ulegają całkowitemu rozpadowi, co symbolizuje jego ostateczne zniknięcie.
Jakub - najważniejsze cytaty
Cytaty z opracowań tej lektury, wybrane pod tę postać. Możesz ich użyć w wypracowaniu.
Cofnęliśmy czas. Spóźniamy się tu z czasem o pewien interwał, którego wielkości niepodobna określić. Rzecz sprowadza się do prostego relatywizmu. Tu po prostu jeszcze śmierć ojca nie doszła do skutku...
Ten cytat, wypowiedziany przez Józefa, ukazuje jego próbę zanegowania śmierci ojca poprzez manipulację czasem w sanatorium, co jest kluczowe dla interpretacji motywu czasu i pamięci.
Reaktywujemy tu przeszły czas z jego wszystkimi możliwościami, a zatem i z możliwością wyzdrowienia.
Słowa Józefa o reaktywowaniu przeszłości podkreślają jego pragnienie przywrócenia ojcu zdrowia i życia, co świadczy o jego miłości i uporze w walce z nieuchronnym.
To się nie da całkiem odrobić. Ta śmierć rzuca pewien cień na jego tutejszą egzystencję. - Ale ojciec sam nie wie, nie domyśla się?rozdz. I
To zdanie, wypowiedziane przez doktora Gotarda, informuje Józefa o specyfice sanatorium, gdzie śmierć ojca nie jest jeszcze faktem, co pozwala na dalsze trwanie iluzji.
Wie pan równie dobrze jak ja, że z punktu widzenia pańskiego domu, z perspektywy pańskiej ojczyzny - ojciec umarł. To się nie da całkiem odrobić. Ta śmierć rzuca pewien cień na jego tutejszą egzystencję. [...] Tu po prostu jeszcze śmierć ojca nie doszła do skutku, ta śmierć, która go w pańskiej ojczyźnie już dosięgła.Sanatorium Pod Klepsydrą, rozdz. I
Ten cytat, wypowiedziany przez Józefa, wyraża jego niezgodę na śmierć ojca i traktowanie jej jako „nieporozumienia”, co podkreśla jego silną więź i pragnienie utrzymania ojca przy życiu.
Cały trick polega na tym [...], że cofnęliśmy czas. Spóźniamy się tu z czasem o pewien interwał, którego wielkości niepodobna określić. Rzecz sprowadza się do prostego relatywizmu. [...] Reaktywujemy tu przeszły czas z jego wszystkimi możliwościami, a zatem i z możliwością wyzdrowienia.Sanatorium Pod Klepsydrą, rozdz. I
Wypowiedź doktora Gotarda wyjaśnia Józefowi, że w sanatorium operuje się „skrawkiem czasu nieco cofniętym”, co jest fundamentalne dla zrozumienia mechanizmu działania tego miejsca.
Jakub - relacje z innymi bohaterami
Józef to syn Jakuba, a zarazem narrator opowiadań. Ich relacja jest osią fabularną, ukazującą próbę syna ocalenia ojca przed degradacją i śmiercią poprzez powrót do świata dzieciństwa i mitu.
Adela, służąca, symbolizuje siłę przyziemną i biologiczną. Jej obecność brutalnie niszczy fantastyczne światy i teorie Jakuba, ukazując jego bezsilność wobec prozy życia i zmysłowości.
Jakub - ocena postaci
- Kreator własnego świataJakub nieustannie tworzy skomplikowane teorie o materii i możliwościach stwarzania, co świadczy o jego niezwykłej wyobraźni i intelektualnej niezależności.
- Niezwykły wizjonerHoduje egzotyczne ptaki na strychu i prowadzi monologi z manekinami, co pokazuje jego zdolność do dostrzegania głębszych sensów w otaczającej go rzeczywistości, wykraczających poza codzienność.
- Źródło inspiracji dla synaPoczątkowo jest przewodnikiem Józefa po magicznym świecie, co świadczy o jego wpływie na rozwój wyobraźni i wrażliwości narratora.
- Utrata kontaktu z rzeczywistościąJakub pogrąża się w szaleństwie i dziwacznych eksperymentach, co prowadzi do zaniedbania obowiązków kupca i utraty kontroli nad własnym życiem.
- Bezsilność wobec prozy życiaJego wielkie teorie i fantazje są łatwo niszczone przez pragmatyczne działania służącej Adeli, co ukazuje jego nieprzystosowanie do codziennej rzeczywistości.
- Degradacja fizyczna i psychicznaStopniowo traci ludzki kształt, zamieniając się w zwierzęta, co symbolizuje jego całkowite poddanie się materii i utratę tożsamości.
- Brak odpowiedzialnościPozwala, by matka i służąca przejęły pełną kontrolę nad domową codziennością i sklepem, co świadczy o jego oderwaniu od spraw praktycznych.
Jakub to postać niezwykle złożona, będąca uosobieniem twórczej wyobraźni i dążenia do przekraczania granic rzeczywistości. Jednocześnie jego pogrążenie się w fantazjach prowadzi do tragicznej degradacji i utraty kontaktu z otoczeniem. Jest to bohater, który fascynuje swoją wizjonerską naturą, ale jednocześnie budzi współczucie z powodu swojej bezsilności wobec brutalnych praw życia.
Jakub - na maturze
Typowe tematy
- Jak literatura przedstawia motyw degradacji i rozpadu ludzkiej tożsamości?Postać Jakuba, który z ekscentrycznego kupca-filozofa stopniowo zamienia się w półtrupiego cienia, a nawet zwierzę, doskonale ilustruje proces fizycznej i psychicznej degradacji.
- Czy marzenia i fantazje mogą być ucieczką od brutalnej rzeczywistości, czy też prowadzą do zguby?Jakub, pogrążony w swoich teoriach o wtórnej materii i stwarzaniu, ucieka w świat idei, co ostatecznie odcina go od realnego życia i prowadzi do samotności oraz rozpadu jego świata.
- W jaki sposób relacje rodzinne kształtują postrzeganie świata przez bohatera literackiego?Ojciec Józefa, Jakub, jest dla narratora przewodnikiem po magicznym świecie, a jego stopniowe szaleństwo i degradacja wpływają na oniryczne i pełne lęku postrzeganie rzeczywistości przez syna.
- Rola sztuki i twórczości w obliczu przemijania i śmierci.Jakub, jako demiurg stwarzający nowe formy, próbuje przeciwstawić się rozkładowi materii, co można interpretować jako symboliczną walkę artysty z nieuchronnością przemijania.
- Motyw samotności w literaturze - jego przyczyny i konsekwencje.Monomaniakalne skupienie Jakuba na własnych projektach i teoriach odcina go od rodziny i świata zewnętrznego, prowadząc do głębokiej samotności, nawet w otoczeniu bliskich.
Z czym zestawić
degradacja, utrata formy, ucieczka od rzeczywistości
oniryczna rzeczywistość, poczucie zagrożenia, absurd egzystencji
granica między jawą a snem, groteska, demiurgiczna kreacja świata
szaleństwo, wizjonerstwo, walka z siłami wyższymi
Jakub - najczęściej zadawane pytania
Krótkie odpowiedzi na pytania o tę postać. Kliknij pytanie, żeby rozwinąć odpowiedź.
1Kim jest Jakub w lekturze "Sanatorium pod Klepsydrą"?
Jakub to ojciec narratora Józefa, właściciel sklepu bławatnego w małym galicyjskim miasteczku. Jest centralną postacią opowiadań, wokół której koncentruje się fabuła i filozoficzne rozważania utworu. W sanatorium przebywa w stanie zawieszenia między życiem a śmiercią, dzięki sztucznemu cofnięciu czasu.
2Jakie cechy charakteru ma Jakub?
Jakub to demiurg i herezjarcha, który wierzy w możliwość stwarzania nowej materii i ożywiania martwych form, co wyraża w swoich teoriach, np. w "Traktacie o manekinach". Ma skłonność do monomanii, obsesyjnie skupiając się na własnych ideach i eksperymentach, co odcina go od codzienności i rodziny. Jest postacią pełną pychy twórczej, choć jednocześnie groteskową.
3Dlaczego Jakub jest w sanatorium?
Jakub przebywa w sanatorium, ponieważ jest w stanie zawieszenia między życiem a śmiercią, a czas został tam sztucznie cofnięty. To miejsce przedłużonego umierania w zwolnionym tempie, gdzie jego degradacja fizyczna i psychiczna jest jedynie spowolniona, ale nie odwrócona. Józef zastaje go już po drastycznej przemianie, gdy jego ciało jest naznaczone rozpadem.
4Jak wygląda Jakub w sanatorium?
W sanatorium Jakub jest blady, nienaturalnie zmniejszony, z twarzą przypominającą woskową maskę. Jego ciało jest głęboko naznaczone rozpadem, ma chude dłonie, błędny wzrok i ledwie słyszalny głos. Przypomina półprzezroczysty cień dawnego siebie, istniejący dzięki kruchemu zabiegowi medycznemu.
5Jaki jest stosunek Jakuba do kobiet, zwłaszcza do Adeli?
Jakub jest bezsilny wobec kobiet i materii, co symbolizuje służąca Adela. Ona potrafi jednym gestem zniszczyć jego wielkie teorie i sprawić, że milknie oraz kurczy się na widok jej wysuniętej stopy. Adela reprezentuje przyziemną, zmysłową siłę, która nie poddaje się jego wzniosłym ideom i teologiom.
6Jak zmienia się postać Jakuba w "Sanatorium pod Klepsydrą"?
Jakub nie tyle się zmienia, ile nieuchronnie degraduje, co jest jego jedyną osią rozwoju. Przechodzi drogę od ekscentrycznego kupca-filozofa do półtrupiego cienia w sanatoryjnym łóżku. Systematycznie traci ludzki kształt, zamieniając się w kondora, karakona, a wreszcie w raka, a proces ten nie zostaje odwrócony.
7Co symbolizuje Jakub w utworze Schulza?
Jakub symbolizuje dziecięcy mit, który nie ma szans przetrwać zderzenia z dorosłością i brutalnymi prawami biologii. Jest metaforą starości i demencji, uosabiającą obserwowanie, jak bliska osoba kurczy się, traci kontakt z rzeczywistością i powoli znika. Jako stwórca marzy o kreacji, ale sam staje się bezwolnym tworzywem.
8Czy Jakub jest postacią tragiczną?
Tak, Jakub jest jedną z najbardziej tragicznych postaci w polskiej literaturze. Jego tragedia wynika z niemożności zrealizowania swoich twórczych ambicji w świecie rządzonym przez biologię i czas, a także z nieuchronnej degradacji, która prowadzi go do utraty ludzkiego kształtu. Mimo marzeń o kreacji, sam staje się bezwolnym tworzywem.
9Jakie są relacje Jakuba z narratorem Józefem?
Jakub był początkowo przewodnikiem młodego Józefa po magicznym świecie, inspirując jego niezwykłą wyobraźnię. Jednak z czasem ojciec traci kontakt z rzeczywistością, pogrążając się w szaleństwie, co zmienia dynamikę ich relacji. Odwiedziny Józefa w sanatorium to desperacka próba odzyskania przeszłości i dawnego ojca.
10Co Jakub robił w sklepie bławatnym?
Jakub był właścicielem sklepu bławatnego, ale jego zainteresowania wykraczały poza handel. Mechanicznie zgadzał się z dostawcami, podczas gdy myślami błądził zupełnie gdzie indziej, konstruując swoje teorie i prowadząc monologi do manekinów. Ta absolutna koncentracja na własnym, wewnętrznym projekcie odcinała go od codzienności sklepu.
11Jaki jest związek Jakuba z prawdziwym ojcem Brunona Schulza?
Postać Jakuba jest silnie inspirowana prawdziwym ojcem pisarza, Jakubem Schulzem, który był szanowanym kupcem w Drohobyczu. Pod koniec życia ciężko chorował i stopniowo tracił kontakt z rzeczywistością, a jego powolne odchodzenie stało się dla Brunona głównym impulsem do napisania cyklu opowiadań.
12Czy Jakub wierzy w Boga?
Jakub głosi herezję, twierdząc, że Bóg nie ma monopolu na stwarzanie, a materia jest plastyczna i podatna na każdą formę. Uważa, że człowiek może zostać demiurgiem niższego rzędu, co świadczy o jego pychy twórczej i odrzuceniu tradycyjnego pojmowania boskiej kreacji. Jego teorie są sprzeczne z oficjalną doktryną.
13Co to jest "Traktat o manekinach" Jakuba?
"Traktat o manekinach" to wykładana przez Jakuba herezja, w której snuje skomplikowane teorie o wtórnej materii i możliwości ożywiania martwych form. Wierzy, że materia jest plastyczna, a człowiek może zostać demiurgiem niższego rzędu, stwarzając nową rzeczywistość. To centralny element jego filozofii twórczej.
14Jakie są konsekwencje wiary Jakuba w płynność materii?
Konsekwencją wiary Jakuba w płynność materii jest jego własna degradacja i wchłonięcie przez nią. Kto wierzy w płynność materii i z nią obcuje, w końcu zostaje przez nią wchłonięty, co manifestuje się w jego przemianie w kondora, karakona, a wreszcie w raka. Degradacja Jakuba nie jest karą, lecz naturalnym wynikiem jego filozofii.