Motyw ojca w Sanatorium pod Klepsydrą
Artykuł analizuje kreację Jakuba, ojca narratora, który w opowiadaniach Brunona Schulza balansuje na granicy życia i śmierci. Tekst omawia pobyt bohatera w tytułowym zakładzie doktora Gotarda oraz jego demiurgiczne eksperymenty w sklepie z materiałami. Przedstawiono również, jak powolny rozpad autorytetu ojca wpływa na tożsamość Józefa i jego postrzeganie czasu.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Jakub, ojciec Józefa, to oś całej rodzinnej mitologiiZespół powiązanych ze sobą motywów, symboli i wierzeń tworzących spójny obraz świata w danym dziele. w prozie Schulza. Jest kupcem, ale traktuje swój sklep jak laboratorium demiurgaW filozofii starożytnej stwórca świata materialnego; u Schulza symbolizuje artystę kształtującego materię.. Codzienność służy mu jako surowiec do kreowania alternatywnej rzeczywistości. W Sanatorium pod Klepsydrą ojciec funkcjonuje w stanie permanentnego odchodzenia. Nie żyje, ale jeszcze nie do końca umarł. Zakład doktora Gotarda istnieje tylko po to, by cofnąć czas i pozwolić Jakubowi pobyć wśród żywych. To figura rozpadająca się na oczach syna. Józef próbuje ją utrwalić w słowie.
Jakub łączy w sobie sprzeczności. Jest słaby i potężny, śmieszny i wzniosły, tchórzliwy i profetycznyProroczy, przewidujący przyszłość; mający charakter objawienia.. Jego porażki biologiczne i handlowe nie umniejszają go w oczach syna. Z tej klęski wyrasta mit. Schulz zbudował ojca jako postać tragiczną w pierwotnym sensie tego słowa. To człowiek podejmujący walkę z siłami, które muszą go pokonać.
Jak motyw się przejawia?
Czas cofnięty w zakładzie doktora Gotarda
Józef przyjeżdża do sanatorium i odnajduje ojca w łóżku, pogrążonego w dziwnym półśnie. Jakub żyje, ponieważ w tym miejscu czas biegnie wolniej niż na zewnątrz. Doktor Gotard wyjaśnia tę anomalię ze spokojem lekarza praktykującego niemożliwe.
Śmierć ojca pana... ta śmierć nie doszła jeszcze do tutejszej wiadomości.
Ojciec istnieje tu na kredyt. Ta manipulacja temporalnaZabieg literacki polegający na swobodnym przekształcaniu upływu czasu, zaburzający chronologię wydarzeń. staje się metaforą pamięci i tęsknoty syna. Rozmowa między nimi jest chaotyczna i pełna niedopowiedzeń. Jakub sprawia wrażenie człowieka świadomego, że jego obecność została pożyczona. Próba zatrzymania zmarłego przy życiu przedłuża żałobę w nieskończoność.
Demiurg w sklepie z materiałami
W wielu fragmentach schulzowskiej prozy Jakub objawia się jako szalony artysta. Jego domeną są magazyny pełne tkanin, ptaków i dziwnych próbek. Kreuje tam własne kosmosy. Hoduje egzotyczne ptactwo i wygłasza filozoficzne tyrady do przypadkowych słuchaczy. MateriaW prozie Schulza to nie tylko fizyczny budulec świata, ale żywa, nieustannie pączkująca i zmieniająca formy substancja. stawia mu jednak opór. Ptaki zdychają, a klienci śmieją się za jego plecami. W każdej porażce widać upór człowieka, który nie potrafi przestać próbować.
Ta maniakalność twórcza jest komiczna i heroiczna zarazem. Jakub produkuje ekscentryczne drobiazgi. Sam akt kreacji i wola nadawania formy bezładnej materii czynią z niego figurę artysty.
Pierwowzorem literackiego Jakuba był prawdziwy ojciec pisarza, Jakub Schulz. Prowadził on w Drohobyczu sklep z towarami tekstylnymi. Jego choroba i śmierć w 1915 roku wywarły ogromny wpływ na twórczość Brunona, stając się fundamentem całej mitologii "Sklepów cynamonowych" i "Sanatorium pod Klepsydrą".
Rozpad autorytetu i utrata kontroli
Podczas szczytowego okresu handlowego Jakub próbuje zapanować nad chaosem w swoim sklepie. Przestrzeń zaczyna jednak żyć własnym życiem. Klienci mnożą się, a towar wymyka się spod kontroli. Ojciec staje się figurą całkowicie bezradną. Zostaje wypchnięty przez własne stworzenie. Przestrzeń, którą chciał opanować, obraca się przeciwko niemu.
Jakub traci autorytet przez sam upływ czasu i zmianę porządku świata. Józef obserwuje ten rozpad z bólem. Jest tylko świadkiem, nie wybawcą.
Funkcja motywu
Ojciec pełni funkcję kotwicy tożsamości Józefa. Dopóki Jakub istnieje, narrator ma do czego wracać. Gdy ta figura znika, Józef traci mitologiczny fundament dzieciństwa. ŻałobaStan psychiczny po stracie bliskiej osoby, w literaturze często wiążący się z utratą dawnego porządku świata. po ojcu staje się żałobą po sobie z przeszłości.
Przez postać Jakuba przesącza się pytanie o sens tworzenia w obliczu śmierci. Ojciec kreuje, bo nie potrafi inaczej. Nawet jeśli jego dzieła są absurdalne, a materia odmawia posłuszeństwa. Jakub to alter egoZ łaciny "drugie ja". Postać literacka, z którą autor w dużym stopniu się utożsamia, wyposażając ją we własne cechy i poglądy. samego pisarza. Schulz tworzył w coraz bardziej zagrożonym świecie żydowskiej prowincji. Wiedział, że czas pracuje przeciwko niemu.
Motyw ojca organizuje rozumienie czasu w całej książce. Sanatorium istnieje po to, by czas cofnąć. To cofanie jest jednak iluzją. Jakub i tak odejdzie. Pamięć nie ocala przed śmiercią, zmienia tylko kierunek, w którym śmierć na nas czeka.