Sanatorium pod Klepsydrą - bohaterowie
Zbiór opowiadań Brunona Schulza zaludniają postacie płynne, zawieszone między snem a jawą. Głównym przewodnikiem po tym onirycznym świecie jest Józef, który próbuje odzyskać zmarłego ojca w tytułowej placówce. Pozostali bohaterowie, tacy jak doktor Gotard czy Adela, reprezentują różne siły ścierające się w wyobraźni narratora.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Józef
Józef to narrator i główny bohater zbioru, a zarazem literackie alter egoFikcyjna postać, z którą autor w dużym stopniu się utożsamia, często dzieląca jego biografię i poglądy. Brunona Schulza. Przemierza kolejne opowiadania jako uważny obserwator. Zmysłowe doświadczanie rzeczywistości całkowicie go pochłania, a świat wokół niego co chwilę wymyka się spod kontroli. Wiek narratora jest płynny. Raz jawi się jako dorastający chłopiec, innym razem jako dorosły mężczyzna podróżujący do sanatorium po chorego ojca.
Ta zmienność tożsamości pozwala mu swobodnie wędrować między jawą a snem, łącząc galicyjskie miasteczko z przestrzeniami czysto wyobrażonymi. Józef nie działa w tradycyjnym sensie. Nie rozwiązuje problemów i nie podejmuje decyzji zmieniających bieg zdarzeń. Jego największą siłą pozostaje percepcja. Rejestruje świat z niezwykłą wrażliwością i niemal halucynacyjną dokładnością.
Cały emocjonalny świat Józefa organizuje relacja z ojcem. Szuka Jakuba, traci go, odnajduje w kolejnych metamorfozach, ale nigdy nie odzyskuje w pełni. Odwiedza sanatorium, by ojciec mógł trwać w zdeformowanej, odroczeniowej formie. Podróż tę można czytać jako metaforę żałoby i próbę odbudowania mitu dzieciństwa, w którym ojciec był postacią wszechpotężną.
Rozwiń: Charakterystyka Józefa (czas czytania: 4 min)Ojciec (Jakub)
Jakub to centralny mit całej prozy Schulza. Ten galicyjski kupiec dawno przekroczył granice zwykłego ojcostwa, stając się postacią niemal sakralną. W tytułowym opowiadaniu jest już martwy. Dzięki osobliwemu mechanizmowi placówki doktora Gotarda nadal jednak istnieje w odroczonym czasieKoncepcja Schulza, w której zmarły zyskuje sztuczny, wtórny czas, pozwalający mu na wegetację na granicy życia i śmierci.. Śpi, błądzi po korytarzach, pojawia się i znika.
Postać Jakuba jest silnie inspirowana prawdziwym ojcem pisarza, Jakubem Schulzem. Był on kupcem bławatnym w Drohobyczu. Jego choroba i śmierć wywarły ogromny wpływ na twórczość Brunona, stając się głównym motywem napędzającym jego wyobraźnię literacką.
Kondycja Jakuba to stan zawieszenia. Nie jest duchem, ale nie jest też w pełni żywym człowiekiem. Podlega nieustannym metamorfozom, tracąc kolejne atrybuty człowieczeństwa. Rozkłada się powoli, ale nigdy do końca. Schulz opisuje ten proces z fascynacją, traktując rozpad materii jako zjawisko równie twórcze co jej powstawanie.
Dla Józefa ojciec pozostaje wzorem demiurgaW filozofii starożytnej stwórca świata; u Schulza to ktoś, kto potrafi tchnąć życie w martwą materię i kreować własną rzeczywistość.. To ktoś, kto potrafił tchnąć życie w martwą materię i nadawać sens banalnej rzeczywistości. Utrata Jakuba oznacza dla narratora utratę centrum świata.
Rozwiń: Charakterystyka Ojca (Jakuba) (czas czytania: 4 min)Doktor Gotard
Doktor Gotard zarządza tytułowym sanatorium. W jego zakładzie czas został cofnięty, by pacjenci mogli trwać w zawieszeniu między życiem a śmiercią. Jest postacią chłodną i opanowaną. Sprawia wrażenie kogoś, kto w pełni rozumie reguły rządzące tym miejscem, choć niekoniecznie dzieli się tą wiedzą z odwiedzającymi.
Wobec Józefa zachowuje dystans typowy dla lekarza. Informuje o stanie pacjenta i objaśnia mechanizm działania sanatorium, ale nie angażuje się emocjonalnie w los podopiecznych. Gotard to figura kontroli nad czasem. Okiełznał przemijanie, lecz zapłacił za to całkowitym zobojętnieniem. Jego obecność podkreśla nieludzki, biurokratyczny wymiar miejsca, które z pozoru miało być bezpiecznym azylem.
Rozwiń: Charakterystyka Doktora Gotarda (czas czytania: 4 min)Bianka
Bianka pojawia się w opowiadaniu „Wiosna”, wchodzącym w skład zbioru. To młoda dziewczyna, która staje się obiektem intensywnej, młodzieńczej fascynacji Józefa. Jej istnienie jest niepewne, a sama postać wydaje się zawieszona między rzeczywistością a sennym marzeniem. Narrator wplata ją w skomplikowaną, na wpół mityczną intrygę związaną z markownikiemAlbum na znaczki pocztowe. Dla Józefa staje się on księgą objawienia, z której wyczytuje ukryte sensy i historie świata. i arcyksięciem Maksymilianem.
Obecność Bianki wprowadza do prozy Schulza element erotyczny. Pisarz celowo jednak nie rozbudowuje tej relacji w stronę tradycyjnej fabuły miłosnej. Bianka pozostaje symbolem nieosiągalności i tajemnicy. Każda próba zbliżenia się do niej kończy się fiaskiem, a dziewczyna ostatecznie odjeżdża, pozostawiając Józefa w sferze niespełnionych rojeń.
Adela
Adela to służąca w domu Józefa. Choć jej postać dominuje przede wszystkim w „Sklepach cynamonowych”, jej cień i wpływ są wyczuwalne w całym uniwersum Schulza. Reprezentuje brutalny pragmatyzm, zmysłowość i twardą rzeczywistość, która bezpardonowo wdziera się w męski świat marzeń.
Dla ojca Adela stanowi uosobienie niszczycielskiej siły. To ona przerywa jego mistyczne eksperymenty, wymiatając ptaki z pokoju czy zmuszając go do uległości samym widokiem swojej wyciągniętej stopy. W świecie pełnym onirycznychSposób przedstawiania rzeczywistości na wzór marzenia sennego, zatarcia granic między jawą a snem, nielogiczny ciąg zdarzeń. wizji i filozoficznych rozważań, Adela jest kotwicą trzymającą bohaterów w prozaicznej codzienności.