Teatr i dramat średniowieczny
Dramat średniowieczny odradzał się powoli, biorąc swój początek z obrzędów religijnych i inscenizacji liturgicznych. Z czasem widowiska przeniosły się z kościołów na miejskie place, dając początek rozbudowanym formom teatralnym. Najważniejszymi gatunkami tej epoki stały się misteria obrazujące historie biblijne oraz moralitety skupione na uniwersalnej walce dobra ze złem.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Od ołtarza na rynek
Dramat był najwolniej rozwijającą się dziedziną piśmiennictwa w średniowieczu. Antyczne tradycje teatralne upadły, a nowa sztuka sceniczna musiała narodzić się na nowo. Jej źródłem stały się wpisane w rok kościelny obrzędy. Duchowni zaczęli teatralizować wybrane momenty mszy. Do najważniejszych należały procesje w Niedzielę Palmową, inscenizacje nawiedzenia grobu Chrystusa w Wielkim Tygodniu oraz tak zwane „jasła”, czyli obrazy stajenki betlejemskiej wzbogacane śpiewem. Tego typu twórczość, ściśle splecioną z przestrzenią świątyni, nazywamy dramatem liturgicznymWczesna forma teatru średniowiecznego, stanowiąca integralną część mszy i nabożeństw, odgrywana po łacinie przez duchownych..
Teatr miejski i wielkie widowiska
Z czasem widowiska rozrosły się tak bardzo, że przestały mieścić się w kościołach. Przeniesiono je na place miejskie, a łacinę zastąpiły języki narodowe. Aktorami przestali być wyłącznie duchowni - w role wcielali się rzemieślnicy i mieszczanie. Wykształciły się wówczas dwa potężne gatunki dramatyczne.
Wielkie widowisko religijne przedstawiające sceny ze Starego i Nowego Testamentu oraz żywoty świętych. Jedynym zachowanym polskim tekstem tego typu jest „Historyja o chwalebnym zmartwychwstaniu pańskim” Mikołaja z Wilkowiecka.
Utwór o charakterze dydaktycznym. Ukazywał człowieka stojącego przed wyborem między dobrem a złem. Elementy tego gatunku odnajdujemy w polskiej „Skardze umierającego”.
Średniowieczne misteria wykorzystywały scenę symultaniczną. Widzowie mieli przed oczami jednocześnie kilka różnych dekoracji (tzw. mansjonów) - na przykład z jednej strony placu znajdowało się wyobrażenie Nieba, pośrodku Ziemia, a z drugiej strony paszcza Lewiatana symbolizująca Piekło. Akcja przenosiła się płynnie między tymi punktami, a widz mógł obserwować wszystkie plany naraz.
Walka o duszę
Bohaterem moralitetu był everymanZ angielskiego „każdy”. Uniwersalny, pozbawiony indywidualnych cech bohater, z którym mógł utożsamić się każdy widz.. Twórcy nie nadawali mu konkretnego imienia ani unikalnej biografii. Reprezentował całą ludzkość. Na scenie towarzyszyły mu upersonifikowane moce - cnoty i grzechy, które toczyły spór o jego duszę. Fabuła skupiała się na sytuacjach krańcowych, najczęściej na momencie zbliżającej się śmierci. Taki zabieg zmuszał widza do refleksji nad własnym postępowaniem i nieuchronnością sądu ostatecznego.
Świeckie formy teatru
Obok wielkich form religijnych rozwijały się gatunki lżejsze, często o charakterze komicznym lub ludowym. Należały do nich mirakle, które opowiadały o cudach Matki Boskiej i świętych. Popularność zdobywała także farsa oraz komedia elegijna. Pomiędzy aktami poważnych sztuk religijnych często odgrywano intermedia - krótkie, zabawne scenki, które dawały widzom chwilę wytchnienia od wzniosłej tematyki.