Kroniki średniowieczne - Gall i Kadłubek
Średniowieczne kroniki pełniły funkcję podręczników idealnego zachowania, ukazując wzorce osobowe godne naśladowania. Najważniejsze polskie teksty tego gatunku to dzieła Galla Anonima, Wincentego Kadłubka i Jana Długosza oraz anonimowa Kronika wielkopolska. Ewolucja tych tekstów pokazuje przejście od spisywania legend do krytycznej analizy źródeł historycznych.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Dzieła historyczne w średniowieczu nie służyły wyłącznie do zapisu suchych faktów. Traktowano je jako zbiór ponadczasowych wzorców osobowych. Zamiast analizować procesy społeczne czy gospodarcze, skupiano się na postawach, bohaterskich czynach i moralnych wyborach władców.
Kronika Galla Anonima
Gall Anonim przybył na ziemie polskie w XII wieku, najprawdopodobniej z terenów Francji. Pełnił funkcję nadwornego kronikarza Bolesława Krzywoustego. W zamian za gościnę spisał dzieje dynastii PiastówPierwsza historyczna dynastia panująca w Polsce, od Mieszka I do Kazimierza Wielkiego.. Tekst składa się z trzech ksiąg i urywa się na wydarzeniach z 1113 roku.
Dzieło to często określa się mianem kroniki trzech Bolesławów. Autor skupił się na ukazaniu czynów Bolesława Chrobrego, Bolesława Śmiałego oraz swojego chlebodawcy - Bolesława Krzywoustego.
Czytaj więcej: Kronika Galla Anonima - opracowanie
Kronika Wincentego Kadłubka
Wincenty Kadłubek (ok. 1150-1223) był biskupem krakowskim i pisał w okresie rozbicia dzielnicowegoOkres w historii Polski (1138-1320), w którym państwo było podzielone na niezależne księstwa.. Jego dzieło, tworzone na dworze Kazimierza Sprawiedliwego, obfituje w podania i mity. To właśnie u Kadłubka pojawia się legenda o królu Kraku, smoku wawelskim oraz Wandzie, która nie chciała Niemca. Kronikarz opisał również rzekome starcia Polaków z wojskami Aleksandra Wielkiego i Juliusza Cezara.
Szukanie korzeni własnego narodu w starożytności nie wynikało z naiwności Kadłubka. W średniowiecznej Europie był to standardowy zabieg propagandowy. Każdy naród próbował podnieść swój prestiż, łącząc własne dzieje z historią wielkich imperiów antyku.
Zapiski Kadłubka kończą się na początku XIII wieku i obejmują opis wszystkich polskich dzielnic. Tekst mocno akcentuje dydaktyczną rolę historii, promując pozytywne ideały i wzorce do naśladowania.
Kronika wielkopolska
Anonimowy tekst pochodzący z końca XIII wieku. Jego największą wartością literacką jest utrwalenie legendy o trzech braciach: Lechu, Czechu i Rusie. Na kartach tego dzieła zapisano również liczne opowieści o charakterze rycerskim.
Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego (Jan Długosz)
Jan Długosz (1415-1480) początkowo współpracował z biskupem Zbigniewem Oleśnickim, a później trafił na dwór króla Kazimierza Jagiellończyka. Powierzono mu tam odpowiedzialne zadanie edukacji królewskich synów.
Jego monumentalne Roczniki składają się z dwunastu ksiąg. Długosz rygorystycznie przestrzegał chronologii wydarzeń i jako pierwszy polski dziejopis poddawał krytyce źródła historyczneWszelkie ślady działalności człowieka z przeszłości, z których badacz czerpie informacje..
Dzieło to zapowiada nadejście nowej epoki. Dążenie do obiektywnej prawdy, analityczne podejście do dokumentów, plastyczne opisy oraz posługiwanie się klasyczną, pozbawioną średniowiecznych naleciałości łaciną czynią z Długosza prekursora renesansu na ziemiach polskich.