Kontekst społeczno-obyczajowy w „Tym obcym”
Akcja powieści „Ten obcy” toczy się w Polsce na początku lat sześćdziesiątych, w świecie bez internetu i telefonów komórkowych. Młodzi bohaterowie spędzają wakacje w Olszynach, gdzie cieszą się dużą swobodą, ale jednocześnie zmagają się z brakiem wsparcia ze strony dorosłych. Ówczesne obyczaje i zasady społeczne pomagają zrozumieć, dlaczego Zenek Wójcik czuje się wyobcowany i musi radzić sobie sam.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Świat bez smartfonów i internetu
Akcja powieści toczy się w lipcu 1961 roku. To zupełnie inna rzeczywistość niż ta, którą znasz z codziennego życia. Nie ma telefonów komórkowych, internetu ani komunikatorów.
Aby się z kimś skontaktować, trzeba było napisać list lub znaleźć budkę telefoniczną. Podróżowanie również wyglądało inaczej. Jeśli ktoś chciał gdzieś pojechać, kupował bilet na autobus albo łapał autostopDarmowe podróżowanie polegające na zatrzymywaniu przypadkowych samochodów na drodze..
Właśnie w ten sposób podróżuje Zenek Wójcik. Dziś jazda z obcymi ludźmi brzmi ryzykownie, ale w latach sześćdziesiątych była to bardzo popularna forma transportu. Dorośli akceptowali taki sposób przemieszczania się, a młodzież korzystała z niego bez nadzoru.
Wakacje w Olszynach i życie bez pośpiechu
Większość bohaterów spędza letnie miesiące w Olszynach. Wiejskie wakacje były wtedy normą dla wielu polskich rodzin. Nie latano na zagraniczne wycieczki, tylko wyjeżdżano do krewnych poza miasto.
Dzieci spędzały całe dnie na świeżym powietrzu. Chodziły na spacery, pływały w rzece i budowały szałasy na wyspie. Właśnie w takich okolicznościach Ula Zalewska, Pestka, Marian i Julek poznają Zenka.
Relacje nawiązywało się twarzą w twarz, podczas wspólnych zabaw. Brak nowoczesnych technologii sprawiał, że bohaterowie byli zdani wyłącznie na własne towarzystwo. To bardzo przyspieszyło rozwój ich przyjaźni.
Dorośli i dzieci, czyli dystans pokoleniowy
Irena Jurgielewiczowa świetnie pokazuje, jak wyglądały relacje w ówczesnych rodzinach. Dorośli, tacy jak doktor Zalewski, cieszyli się ogromnym autorytetemPowszechne uznanie i szacunek, jakim darzy się daną osobę.. Wymagali od dzieci posłuszeństwa i rzadko tłumaczyli im swoje decyzje.
W literaturze tamtego okresu często pojawia się motyw przepaści pokoleniowej. Dorośli są zajęci pracą, a dzieci żyją we własnym, odrębnym świecie.
Młodzi ludzie mieli za to mnóstwo fizycznej swobody. Nikt nie śledził ich lokalizacji w telefonie. Mogli sami organizować sobie czas od rana do wieczora.
Niestety, ta wolność oznaczała też brak wsparcia emocjonalnego. Kiedy Zenek przeżywa dramat, nie potrafi poprosić dorosłych o pomoc. Ojcowie i matki w powieści często nie potrafią szczerze rozmawiać o uczuciach.
Zasady w grupie rówieśników
W świecie bez wirtualnych znajomości ogromne znaczenie miała lokalna paczka przyjaciół. Pestka Ubyszówna, Marian Pietrzyk i Julek Miler tworzą zgraną grupę. Mają swoją hierarchięUkład, w którym jedne osoby są ważniejsze i mają więcej do powiedzenia niż inne. i własne tajemnice.
Zenek pojawia się znikąd i musi odnaleźć się w nowym środowisku. Nie może sprawdzić profili rówieśników w sieci. Wszystko opiera się na pierwszym wrażeniu i bezpośrednich rozmowach.
Obyczaje towarzyskie były wtedy znacznie bardziej surowe. Zwracano uwagę na to, jak młodzież odzywa się do starszych. Zenek pochodzi z rozbitej rodzinyRodzina, w której rodzice nie żyją razem, często z powodu rozwodu lub odejścia jednego z nich., co widać w jego zachowaniu. Nie zna pewnych konwenansówOgólnie przyjęte zasady zachowania w danym środowisku., przez co czuje się jeszcze bardziej obcy.
Dlaczego tło obyczajowe jest tak ważne?
Realia lat sześćdziesiątych to nie tylko dekoracja dla fabułyUkład zdarzeń i wątków w utworze literackim lub filmie.. One tłumaczą wszystkie decyzje głównych bohaterów. Zenek nie dzwoni na policję ani do matki, bo nie ma takiej możliwości.
Tło obyczajowe to zbiór zasad, zwyczajów i warunków życia w danej epoce. Pomaga zrozumieć, dlaczego postacie w książce postępują w określony sposób.
Ula nie szuka porad psychologicznych w internecie, a Marian i Julek sami próbują wymierzać sprawiedliwość. Każda z tych sytuacji wynika wprost z czasów, w których żyją.
Czytając tę lekturę, musisz pamiętać o jednym. Zachowanie postaci to nie dziwactwo, ale normalna reakcja na świat bez szybkiej komunikacji i z zupełnie innym podejściem do wychowania.