Słowniczek pojęć i trudnych słów z „Tego obcego”
Słowniczek do powieści „Ten obcy” Ireny Jurgielewiczowej wyjaśnia najważniejsze pojęcia literackie i historyczne potrzebne do pełnego zrozumienia lektury. Zestawienie tłumaczy realia życia w czasach PRL-u oraz trudne słowa, z którymi spotykają się bohaterowie na wyspie w Olszynach. Znajomość tych terminów ułatwia analizę psychologiczną postaci i ich skomplikowanych problemów rodzinnych.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Pojęcia literackie i gatunkowe
Powieść młodzieżowa to książka napisana specjalnie dla nastolatków. Jej bohaterowie są w podobnym wieku co czytelnicy i przeżywają bliskie im problemy. W „Tym obcym” obserwujemy pierwsze uczucia, kłopoty w szkole i trudne relacje z rodzicami.
Powieść psychologiczna to utwór, w którym autor skupia się na myślach i emocjach bohaterów. Wewnętrzne przeżycia postaci są tu równie ważne, co sama akcja.
W książce Ireny Jurgielewiczowej występuje narrator trzecioosobowyOsoba opowiadająca o wydarzeniach z zewnątrz, używająca form „on”, „ona”, „oni”. Nie bierze udziału w akcji.. Opowiada on historię z boku, ale często skupia się na myślach konkretnej postaci. Dzięki temu doskonale wiemy, co czuje Ula lub Zenek w trudnych momentach.
Bohaterowie często przeżywają konflikt wewnętrzny. To sytuacja, w której postać musi dokonać bardzo trudnego wyboru między dwiema ważnymi rzeczami. Ula bije się z myślami, czy wydać Zenka ojcu, aby mu pomóc, czy dotrzymać tajemnicy.
Ważnym elementem fabuły jest motyw inicjacjiPrzejście bohatera z beztroskiego dzieciństwa w dorosłość. Często wiąże się z trudnym doświadczeniem.. Dzieci z Olszyn dojrzewają, biorąc odpowiedzialność za ukrywającego się chłopca. Muszą samodzielnie podejmować dorosłe decyzje.
Pojęcia historyczne i realioznawcze
Akcja powieści toczy się w czasach PRL-uPolska Rzeczpospolita Ludowa. Oficjalna nazwa Polski w latach 1952–1989, kiedy władzę sprawowali komuniści.. Życie codzienne wyglądało wtedy zupełnie inaczej niż dzisiaj. Brakowało wielu towarów w sklepach, a ludzie podróżowali w inny sposób.
Porządku pilnowała wtedy milicjaOdpowiednik dzisiejszej policji w czasach PRL-u. Milicjanci nosili inne mundury i podlegali władzy komunistycznej.. Dzieci na wyspie bardzo boją się, że funkcjonariusze znajdą Zenka. Chłopak uciekł z domu i jest poszukiwany przez służby.
Zenek dotarł do Olszyn, podróżując autostopemDarmowe podróżowanie polegające na zatrzymywaniu obcych samochodów przy drodze. Kiedyś bardzo popularne w Polsce.. W tamtych czasach niewiele osób miało własne samochody. Zatrzymywanie ciężarówek lub wozów konnych było dla młodzieży sposobem na darmowe przemieszczanie się.
W książce pojawia się słowo wiktDawne określenie na wyżywienie. Często używane w zwrocie „wikt i opierunek”, czyli jedzenie i dach nad głową.. Oznacza ono po prostu wyżywienie zapewniane przez kogoś innego. Zenek musiał kraść jedzenie, ponieważ nie miał zapewnionego stałego posiłku.
Na targu bohaterowie mogą spotkać przekupkęKobieta handlująca na targu lub bazarze. Sprzedawała towary bezpośrednio ze straganu lub kosza.. W latach sześćdziesiątych bazary tętniły życiem. Państwowe sklepy często świeciły pustkami, więc zakupy robiono na ulicznych straganach.
Pojęcia społeczne i psychologiczne
Wielu bohaterów książki pochodzi z rodzin rozbitych. To sytuacja, w której dziecko wychowuje się bez jednego z rodziców. Matka Zenka nie żyje, a Ula mieszka z ojcem po rozwodzie rodziców.
Bunt pokoleniowy to sprzeciw młodych ludzi wobec zasad narzucanych przez dorosłych. Nastolatkowie chcą żyć po swojemu i odrzucają zakazy rodziców.
Ula często odczuwa kompleks niższości. Uważa się za gorszą, brzydszą i mniej ciekawą od swojej przyjaciółki, Pestki. Irena Jurgielewiczowa świetnie pokazuje, jak brak pewności siebie wpływa na zachowanie nastolatki.
Kluczową umiejętnością, której uczą się bohaterowie, jest empatia. To zdolność do wczuwania się w sytuację drugiego człowieka. Ula potrafi zrozumieć ból Zenka, co pozwala jej zbliżyć się do zamkniętego w sobie chłopca.
Dzieci przechodzą przyspieszone dojrzewanie emocjonalne. Zaczynają rozumieć, że świat nie jest czarno-biały. Uczą się wybaczać błędy, takie jak kradzież pieniędzy przez Zenka.
Trudniejsze słowa z języka potocznego
W języku potocznym tamtej epoki funkcjonowało słowo chałturaPraca wykonana niedbale, wyłącznie dla szybkiego zarobku. Rzecz zrobiona bez staranności.. Oznaczało ono pracę wykonaną byle jak i na szybko. Używano go, by opisać coś bardzo niskiej jakości.
Osobę, która nie potrafiła dobrze wykonać swojego zadania, nazywano partaczemOsoba pracująca nieudolnie. Ktoś, kto psuje powierzoną mu robotę z braku umiejętności.. Było to określenie mocno pogardliwe. Stosowano je wobec ludzi leniwych lub pozbawionych fachu w ręku.
Z kolei bigotCzłowiek przesadnie, wręcz na pokaz pobożny. Często surowo oceniający zachowanie innych ludzi. to inaczej świętoszek. Tak nazywano osobę, która głośno pouczała innych o moralności. Sama jednak często nie przestrzegała głoszonych przez siebie zasad.