Wątek społeczny w Zbrodni i karze
Fiodor Dostojewski w „Zbrodni i karze” kreśli brutalnie realistyczny obraz petersburskiej biedy drugiej połowy XIX wieku. Powieść obnaża mechanizmy spychania ludzi na margines społeczny, gdzie codziennością staje się alkoholizm, prostytucja i skrajny głód. Autor skupia się na najniższych warstwach, pokazując dramatyczne skutki kryzysu ekonomicznego na przykładzie losów Rodiona Raskolnikowa oraz rodziny Marmieładowów.
Autor: Justyna Kulma
Czas czytania: 3 min
Petersburg z perspektywy rynsztoka
„Zbrodnia i kara” to wzorcowy przykład powieści realistycznejGatunek prozy dążący do obiektywnego, wiernego i szczegółowego odtworzenia rzeczywistości społecznej i obyczajowej danej epoki.. Dostojewski z reporterską dokładnością portretuje rosyjskie społeczeństwo. Nie interesują go jednak petersburskie salony. Pisarz kieruje wzrok w stronę rynsztoka. Jego bohaterowie to ludzie uwięzieni w pułapce nędzy. Rodion Raskolnikow przymiera głodem w ciasnej, dusznej klitce. Siemion Marmieładow to społeczny degenerat, który przepija ostatnie kopiejkiDrobna moneta rosyjska, setna część rubla. W realiach powieści symbolizuje absolutne minimum potrzebne do przetrwania. swojej rodziny. Jego córka, Sonia, zmuszona jest do prostytucji, by ocalić bliskich przed śmiercią. Z kolei Arkadij Swidrygajłow reprezentuje zepsucie moralne i uwikłanie w mroczne występki.
Akcja powieści toczy się w okolicach Placu Siennego (Siennaja Płoszczadź). W XIX wieku była to najbiedniejsza i najbardziej niebezpieczna dzielnica Petersburga, pełna tanich jadłodajni, domów publicznych i obskurnych kamienic czynszowych. Dostojewski celowo umieścił tam swoich bohaterów, by spotęgować wrażenie osaczenia i beznadziei.
Choroba, głód i upadek moralny
Dziewiętnastowieczny kryzys ekonomiczny i gwałtowny rozwój przemysłu drastycznie zubożyły najniższe warstwy społeczne. W petersburskich zaułkach kwitnie przestępczość. Codzienna egzystencja ludzi z marginesu to ciągła walka z bezrobociem i chorobami zakaźnymi. Żona Marmieładowa, Katarzyna Iwanowna, cierpi na zaawansowaną gruźlicę. Jej desperackie próby zachowania resztek godności zderzają się z brutalną rzeczywistości.
Nędza rodziny Marmieładowa była już taka, że nikt z nich nie miał bielizny na zmianę. Katarzyna Iwanowna nie mogła znieść brudu i wolała męczyć się nad siły po nocach, gdy wszyscy śpią, aby do rana wysuszyć mokrą bieliznę na rozciągniętym sznurze i dać każdemu czystą.
Tragedia najmłodszych
Skrajne ubóstwo razi swoją brzydotą, ale największy dramat dotyka dzieci. Dostojewski z niezwykłą wrażliwością opisuje los najmłodszych – zaniedbanych, pozbawionych miłości i opieki. Są one cichymi ofiarami nałogów dorosłych. Sceny z udziałem przyrodniego rodzeństwa Soni budzą ogromne współczucie.
Najmłodsza dziewczynka, może sześcioletnia, spała na podłodze w jakiejś dziwnej, siedzącej pozie, z głową wtuloną w kanapę. Chłopiec, o rok starszy od niej, drżał w kącie na całym ciele i płakał. Wyglądało na to, że przed chwilą go wygrzmocono. Starsza dziewczynka, w wieku lat dziewięciu, wysoka i cienka jak zapałka, w nędznej, podartej koszulinie i w narzuconym na ramionka kortowym paltociku, sprawionym jej prawdopodobnie ze dwa lata temu, bo nie sięgał teraz nawet do kolan, stała w kącie obok młodszego braciszka, obejmując go długą, chudą jak patyk ręką. Zdawała się go uspokajać, coś mu szeptała, różnymi sposobami usiłowała powstrzymać go, żeby się znów nie rozbeczał, równocześnie zaś ze strachem śledziła za matką swymi wielkimi, ciemnymi oczyma, które wydawały się w jej wychudłej i wystraszonej twarzyczce jeszcze większe, niż były w rzeczywistości.
Obraz ten obnaża całkowity upadek instytucji rodziny w obliczu biedy. Dzieci Marmieładowów nie mają prawdziwego dzieciństwa. Zamiast zabawy doświadczają strachu, zimna i przemocy. Pisarz oskarża w ten sposób całe społeczeństwo, które pozwala na istnienie tak skrajnych nierówności i obojętnie mija cierpienie najsłabszych.