Chronologia - najważniejsze wydarzenia epoki
Epoka baroku przypada na niespokojny czas wojen, konfliktów religijnych i głębokich przemian społecznych w Europie. Chronologia XVII wieku obejmuje przełomowe wydarzenia historyczne, od wojen polsko-szwedzkich po odsiecz wiedeńską. Równolegle rozwijała się literatura, w której triumfy święcili Szekspir, Molier oraz polscy twórcy tacy jak Jan Andrzej Morsztyn czy Wacław Potocki.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Burzliwe dzieje Europy i Rzeczypospolitej
Barok to epoka nieustannych konfliktów zbrojnych, kryzysów politycznych i napięć na tle religijnym. W Polsce ten czas nazywamy stuleciem wojenOkres w historii Rzeczypospolitej w XVII wieku, naznaczony licznymi konfliktami ze Szwecją, Rosją, Turcją i Kozakami., co mocno wpłynęło na nastroje społeczne i twórczość ówczesnych pisarzy.
- 1545Sobór trydencki
Początek kontrreformacji i symboliczne otwarcie epoki baroku w kulturze europejskiej.
- 1600Wojny polsko-szwedzkie
Wybuch wieloletniego konfliktu o dominację nad Morzem Bałtyckim.
- 1606Rokosz Zebrzydowskiego
Zbrojny bunt szlachty przeciwko polityce króla Zygmunta III Wazy.
- 1618Wojna trzydziestoletnia
Początek niszczycielskiego konfliktu religijno-politycznego w Europie.
- 1621Bitwa pod Chocimiem
Zwycięstwo wojsk polskich nad armią turecką, okupione śmiercią hetmana Jana Karola Chodkiewicza.
- 1635Akademia Francuska
Kardynał Richelieu powołuje instytucję dbającą o czystość języka i literatury francuskiej.
- 1642Wojna domowa w Anglii
Konflikt między królem Karolem I a parlamentem, prowadzący do chwilowego obalenia monarchii.
- 1648Powstanie Chmielnickiego
Wybuch wielkiego buntu Kozaków na Ukrainie przeciwko Rzeczypospolitej.
- 1651Bitwa pod Beresteczkiem
Jedna z największych bitew lądowych XVII-wiecznej Europy, wygrana przez Polaków z Kozakami i Tatarami.
- 1655Potop szwedzki
Najazd wojsk Karola X Gustawa, który zrujnował gospodarkę i kulturę Rzeczypospolitej.
- 1658Wygnanie arian
Decyzja sejmu nakazująca braciom polskim zmianę wyznania lub opuszczenie kraju.
- 1665Rokosz Lubomirskiego
Kolejny bunt szlachty, tym razem przeciwko planom reform Jana Kazimierza.
- 1673Druga bitwa pod Chocimiem
Triumf wojsk Jana Sobieskiego nad Turkami.
- 1683Odsiecz wiedeńska
Rozbicie armii Kara Mustafy przez połączone siły pod dowództwem Jana III Sobieskiego.
- 1697Rządy Sasów
Początek unii personalnej z Saksonią i panowania Augusta II Mocnego (do 1763 roku).
Kamienie milowe literatury powszechnej
Europejski barok rozwijał się wielotorowo. W Anglii przełom XVI i XVII wieku zdominował teatr elżbietański. William Szekspir stworzył swoje największe tragedie: „Hamleta” (1600) oraz „Makbeta” (1606), a nieco później baśniową „Burzę” (1611). Równolegle w Hiszpanii Miguel de Cervantes wydał drugą część „Don Kichota” (1615), zamykając historię błędnego rycerza, która stała się fundamentem nowożytnej powieści.
Choć Szekspir tworzył na przełomie renesansu i baroku, jego dzieła wymykają się jednoznacznym klasyfikacjom. Złożoność psychologiczna postaci, mrok i fascynacja przemijaniem w „Hamlecie” czy „Makbecie” to cechy silnie zapowiadające estetykę barokową.
W poezji włoskiej triumfował marinizmNurt poezji barokowej skupiony na zaskakiwaniu czytelnika formą, bogactwem środków stylistycznych i wirtuozerią językową.. Jego twórca, Giambattista Marino, opublikował w 1623 roku potężny poemat mitologiczny „Adon”. Z kolei we Francji rozwijał się klasycyzm, który rygorystycznie podchodził do reguł sztuki. Pierre Corneille wystawił przełomowego „Cyda” (1636), a Kartezjusz wydał filozoficzną „Rozprawę o metodzie” (1637), kładąc podwaliny pod racjonalizm.
Druga połowa XVII wieku to złoty wiek literatury francuskiej. Molier bawił i oburzał paryską publiczność komedią „Świętoszek” (1664). Jean de La Fontaine wydał słynne „Bajki” (1668), Nicolas Boileau skodyfikował zasady literatury w „Sztuce poetyckiej” (1674), a Jean Racine wystawił klasycystyczną tragedię „Fedra” (1677). W tym samym czasie w Anglii John Milton opublikował monumentalny epos biblijny „Raj utracony” (1667).
Rozwój literatury polskiego baroku
Polska literatura barokowa kształtowała się w cieniu wojen i sporów religijnych. Jej początki wiążą się z twórczością Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, którego poezja zwiastowała niepokoje nowej epoki.
- 1581Śmierć Mikołaja Sępa Szarzyńskiego
Odejście prekursora polskiego baroku, autora sonetów o rozdarciu wewnętrznym człowieka.
- 1590„Setnik rymów duchownych”
Wydanie zbioru poezji religijnej Sebastiana Grabowieckiego.
- 1601„Rytmy abo wiersze polskie”
Pośmiertne wydanie twórczości Sępa Szarzyńskiego, otwierające wczesny barok.
- 1606„Światowa rozkosz”
Publikacja poematu Hieronima Morsztyna, ukazującego marność ziemskich uciech.
- 1614„Sielanki”
Szymon Szymonowic wydaje zbiór utworów łączących antyczną formę z polskimi realiami.
- 1638„Dafnis w drzewo bobkowe przemieniła się”
Wydanie barokowej sielanki epickiej autorstwa Samuela Twardowskiego.
- 1640Śmierć Daniela Naborowskiego
Koniec życia wybitnego poety dworskiego, mistrza poezji kunsztownej i refleksyjnej.
- 1647„Kanikuła albo Psia gwiazda”
Jan Andrzej Morsztyn publikuje zbiór wirtuozerskich wierszy miłosnych.
- 1650„Satyry”
Krzysztof Opaliński wydaje ostre teksty piętnujące wady polskiej szlachty i ustroju.
- 1661„Lutnia”
Kolejny zbiór poetycki Jana Andrzeja Morsztyna, pełen konceptówZaskakujący, oryginalny pomysł na budowę utworu, mający zaszokować czytelnika i udowodnić kunszt autora. i gier słownych.
- 1669„Transakcja wojny chocimskiej”
Wacław Potocki rozpoczyna pracę nad wielkim eposem rycerskim (pisał go do 1672 r.).
- 1691-1695„Pamiętniki”
Jan Chryzostom Pasek spisuje swoje wspomnienia, tworząc najwybitniejsze dzieło polskiej prozy pamiętnikarskiej.