Malarstwo barokowe
Malarstwo barokowe to sztuka pełna skrajności, w której monumentalne iluzje optyczne zderzają się z brutalnym realizmem i głęboką psychologią postaci. Artyści tej epoki mistrzowsko operowali światłocieniem, dynamiką oraz teatralnością, aby wywołać w widzu silne emocje. Na płótnach obok wzniosłych scen religijnych i mitologicznych równie często gościł motyw przemijania oraz zmysłowej cielesności.
Autor: Magdalena Frankiewicz-Piórek
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Przestrzeń i iluzja
Nowością epoki było pokrywanie ścian i sklepień rozległą dekoracją. Malarstwo iluzjonistyczneTechnika dająca złudzenie trójwymiarowej przestrzeni, często optycznie „otwierająca” ściany lub sufity. miało powiększać pomieszczenia i dawać wrażenie, że mury dosłownie się rozszerzają. Zacierano granice między obrazem a architekturą. Twórcy stawiali na monumentalizm, ruch i teatralność, próbując oddać nieskończoność przestrzeni.
Równolegle prężnie rozwijało się malarstwo sztalugoweObrazy malowane na płótnie lub desce, w przeciwieństwie do wielkoformatowego malarstwa ściennego.. W jego ramach powstało wiele różnorodnych szkół lokalnych, które wypracowały własne, unikalne style.
Od sacrum po zmysłowość
Technicznie na płótnach królował światłocieńTechnika polegająca na silnym kontrastowaniu jasnych i ciemnych partii obrazu, budująca dramatyzm sceny., ostre kontrasty barw oraz skróty perspektywiczne. Tematyka była niezwykle zróżnicowana. Artyści chętnie sięgali po wydarzenia z życia świętych, władców i herosów mitologicznych. Scenom tym często towarzyszyły strzeliste budowle oraz postaci aniołów unoszące się w powietrzu niczym dym. Z czasem wprowadzano coraz więcej tematyki pospolitej i tworzono obrazy zbiorowe, na których każda postać odgrywała równie ważną rolę.
Barok to także czas fascynacji ludzkim ciałem i emocjami. Sceny zmysłowe, a niekiedy wręcz perwersyjne, często ukrywano pod płaszczykiem tytułów biblijnych lub mitologicznych. Z tą zmysłowością kontrastowało zamiłowanie do brzydoty i makabreskiMotyw sztuki operujący elementami grozy, śmierci i brzydoty, często w sposób przerysowany.. Większość dzieł opierała się na skomplikowanej sieci symboli i alegoriiMotyw w sztuce, który poza znaczeniem dosłownym ma jedno, z góry ustalone znaczenie ukryte..
Motyw marności i przemijania. Na obrazach symbolizowały go najczęściej czaszki, klepsydry, zgaszone świece i więdnące kwiaty, przypominające o kruchości ludzkiego życia i nietrwałości dóbr materialnych.
Wielcy mistrzowie pędzla
Początek nowej epoce w malarstwie wytyczył Caravaggio. Choć za życia bywał niedoceniany, jego styl zrewolucjonizował sztukę. Osiągnął mistrzostwo w realistycznym ukazywaniu natury. Zrywał z renesansową idealizacją – na jego płótnach w szaty świętych ubierani byli krzepcy karczmarze, rzemieślnicy i grabarze. Światło na obrazach Włocha nie oświetlało sceny równomiernie. Tworzyło ostre plamy, wydobywając z mroku tylko te detale, które autor chciał mocno uwypuklić.
Zupełnie inną energię prezentowało malarstwo flamandzkie, którego symbolem stał się Peter Paul Rubens. Jego dzieła są dynamiczne, zmysłowe i dekoracyjne. Rubens po mistrzowsku malował ludzkie ciała w ruchu, słynąc z ukazywania bujnych, kobiecych kształtów. Kompozycje opierał na przeplatających się krzywiznach. Uczniem mistrza był Anthony van Dyck, wybitny portrecista. Jego postaci są znacznie bardziej powściągliwe, często ukazywane w chwilach zamyślenia lub odpoczynku.
Rembrandt stworzył w ciągu swojego życia około 80 autoportretów. Stanowią one niezwykły, malarski pamiętnik, dokumentujący nie tylko proces starzenia się artysty, ale też jego zmieniający się status majątkowy i stan psychiczny.
Holenderski mistrz Rembrandt uprawiał malarstwo introwertyczne, stanowiące wielkie studium ludzkich emocji. Wymykał się sztywnym schematom epoki. Stosował się do jednej nadrzędnej zasady: to światło miało komponować obraz i wydobywać z niego psychologiczną głębię modela.
Najważniejsze dzieła baroku
- Caravaggio – Głowa Meduzy, Męczeństwo św. Mateusza, Kosz z owocami
- Peter Paul Rubens – Portret księcia Lermy, Porwanie córek Leukippa
- Rembrandt – Lekcja anatomii doktora Tulpa, Autoportret
- Diego Rodríguez de Silva y Velázquez – Portret infanta Filipa Prospera, Portret infantki Małgorzaty
- Anthony van Dyck – Portret Karola I, Wenus w kuźni Wulkana
- Jacob Jordaens – Czterej Ewangeliści
- Guido Reni – Aurora