Obraz społeczeństwa rosyjskiego w III części Dziadów (Ustęp; Do przyjaciół Moskali)
Adam Mickiewicz w III części „Dziadów” tworzy niejednoznaczny i zróżnicowany obraz rosyjskiego społeczeństwa. Poeta wyraźnie oddziela zbrodniczy aparat carskiej władzy od zwykłych obywateli, którzy sami stają się ofiarami despotyzmu. Wiersz „Do przyjaciół Moskali” oraz cykl „Ustęp” stanowią hołd dla rosyjskich patriotów i oskarżenie wymierzone w tyranów.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Aparat carskiej władzy i zdrajcy
Mickiewicz dzieli rosyjskie społeczeństwo na dwie skrajne grupy. Pierwszą tworzą ślepo posłuszni carowi urzędnicy, karierowicze i zbrodniarze. Na ich czele stoi senator Nikołaj Nowosilcow – człowiek mściwy, bezwzględny i gotów na wszystko, by zadowolić władcę. W jego otoczeniu znajduje się szambelan Leon Bajkow, typowy konformista łaknący łask, oraz Botwinko – sędzia śledczy, który osobiście katuje więźniów. Ta grupa uosabia całe zło płynące z despotyzmuForma rządów, w której władca ma absolutną, nieograniczoną władzę i często używa terroru wobec obywateli..
Z piersią szeroką, z otyłymi karki;
Jako zwierzęta i drzewa północy,
Pełni czerstwości i zdrowia, i mocy.
Lecz twarz każdego jest jak ich kraina,
Pusta, otwarta i dzika równina.
Poeta surowo ocenia również zruszczonych Polaków, którzy dla kariery sprzedali się zaborcy. Wśród nich bryluje Wacław Pelikan, profesor Uniwersytetu Wileńskiego wysługujący się Nowosilcowowi. Towarzyszy mu Doktor, czyli August Bécu, wykładowca patologii.
August Bécu był ojczymem Juliusza Słowackiego. Umieszczenie go w gronie zdrajców i zauszników Nowosilcowa w III części „Dziadów” stało się później jedną z przyczyn ostrego, osobistego konfliktu między Słowackim a Mickiewiczem.
Współczucie dla uciemiężonego narodu
Poeta nie obwinia całego narodu za zbrodnie cara. Przeciwnie – wyraża głębokie współczucie dla zwykłych Rosjan. W cyklu wierszy epickich UstępCykl wierszy dołączony do III części „Dziadów”, opisujący podróż zesłańca przez Rosję i demaskujący mechanizmy carskiej władzy. Mickiewicz ukazuje naród rosyjski jako zbiorową ofiarę tyranii. Sytuacja Rosjan jest w pewnym sensie bardziej tragiczna niż Polaków, ponieważ car niszczy własnych rodaków.
Doskonałym tego przykładem jest opis budowy Petersburga. Nowa stolica imperium powstała na bagnach z kaprysu władcy. Jej fundamenty okupiono życiem tysięcy przymusowych robotników zwożonych z najdalszych zakątków kraju.
Przesłanie wiersza „Do przyjaciół Moskali”
Wiersz zamykający dramat to bezpośredni zwrot do rosyjskich patriotów, w tym zaprzyjaźnionych z poetą dekabrystówRosyjscy rewolucjoniści, którzy w grudniu 1825 r. zorganizowali zbrojne powstanie przeciwko carowi. Wielu z nich stracono lub zesłano.. Mickiewicz przypomina o wspólnej niedoli obu narodów. Car zsyła na SyberięKraina w północnej Azji, miejsce masowych zsyłek politycznych przeciwników caratu, symbol cierpienia i katorgi. nie tylko Polaków, ale też kwiat rosyjskiej inteligencji – każdego, kto ma odwagę marzyć o wolności.
Niektórzy Rosjanie ulegli systemowi, wybierając wygodne życie w zamian za służalczość wobec władzy. Zrzucili z siebie obowiązek walki o ojczyznę i stali się trybikami w maszynie caratu. Utwór kończy się jednak optymistyczną wizją. Poeta wierzy, że łańcuchy krępujące Polaków i Rosjan w końcu pękną. Mickiewicz wyraźnie oddziela nienawiść do zbrodniczego systemu od braterskiej sympatii do uciemiężonego narodu rosyjskiego.