Opracowanie

Słowniczek pojęć: oswajanie, powiastka filozoficzna i inne terminy

Słowniczek do „Małego Księcia” Antoine’a de Saint-Exupéry'ego porządkuje najważniejsze terminy literackie, filozoficzne i kulturowe związane z lekturą. Każde pojęcie zilustrowano konkretnym przykładem z tekstu, co ułatwia zrozumienie ukrytych znaczeń utworu. Zestawienie pomaga w pisaniu wypracowań i analizie symbolicznej podróży tytułowego bohatera.

Autor: Małgorzata Haze Czas czytania: 6 min
Spis treści
  1. Pojęcia literackie i gatunkowe
  2. Pojęcia filozoficzne i życiowe
  3. Symbole i motywy
  4. Kontekst historyczny i kulturowy

Pojęcia literackie i gatunkowe

  • Powiastka filozoficzna – gatunek, w którym fabuła służy do zadawania pytań o sens życia i ludzką naturę. W „Małym Księciu” wizyty na kolejnych planetach to miniaturowe wykłady o naszych wadach. Pokazują one próżność, rutynęPostępowanie według utartych schematów, brak zmian i nowości. czy chciwość.
Dobrze wiedzieć
Powiastka filozoficzna powstała w epoce oświecenia. Jej twórcy używali prostej fabuły, by przemycić w niej głębokie przemyślenia o świecie.
  • Baśń – opowieść oparta na cudowności, magii i postaciach o symbolicznym znaczeniu. Saint-Exupéry czerpie z tej tradycji, wprowadzając gadające zwierzęta i niezwykłe krainy. Zamiast typowego szczęśliwego zakończenia daje nam jednak smutną lekcję o pożegnaniu.
  • Alegoria – przedstawienie trudnych idei za pomocą konkretnych obrazów, gdzie każdy element ma jedno z góry ustalone znaczenie. Królestwo Próżnego, które składa się tylko z niego samego, to alegoria władzy pozbawionej sensu.
  • Symbol – przedmiot lub postać, która oprócz dosłownego znaczenia ma wiele ukrytych sensów. Róża na asteroidzieNiewielkie ciało niebieskie krążące wokół Słońca, potocznie nazywane planetoidą. B-612 jest zwykłym kwiatem, ale też symbolem miłości, kruchości i egoizmu.
  • Narrator pierwszoosobowy – osoba opowiadająca historię z własnej perspektywy, używająca słowa „ja”. Pilot wspomina spotkanie z chłopcem na pustyni. Dzięki temu możemy porównać świat dorosłych z wrażliwością dziecka.
  • Kompozycja ramowa – budowa tekstu, w której jedna opowieść otacza drugą. Historia pilota na SaharzeNajwiększa gorąca pustynia na Ziemi, położona w północnej Afryce. tworzy ramy dla relacji Małego Księcia z jego kosmicznej podróży.
Dobrze wiedzieć
Kompozycja ramowa przypomina pudełko w pudełku. Główna historia (np. spotkanie na pustyni) tworzy „ramę” dla innej opowieści (np. wspomnień z podróży po planetach).
  • Retrospekcja – cofnięcie się w czasie do wydarzeń z przeszłości. Pilot opowiada o spotkaniu na pustyni po wielu latach. Tworzy to nastrój smutku i tęsknoty.
  • Parabola – inaczej przypowieść, czyli historia ilustrująca uniwersalną prawdę moralnąPouczenie, zasada mówiąca o tym, co jest dobre, a co złe.. Opowieść Lisa o oswajaniu uczy, że prawdziwa przyjaźń wymaga czasu i zaangażowania.
  • Ironia – ukryta kpina, sprzeczność między tym, co się mówi, a tym, co się myśli. Autor ironicznie opisuje dorosłych. Król twierdzi, że rozkazuje słońcu zachodzić, choć robi to dokładnie o tej porze, gdy słońce i tak chowa się za horyzontLinia pozornego zetknięcia się nieba z powierzchnią ziemi..
  • Sentencja – krótka, mądra myśl. Książka jest ich pełna. Najsłynniejsza z nich brzmi:
    „Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu”

Pojęcia filozoficzne i życiowe

  • Oswajanie – tworzenie więzi poprzez poświęcenie komuś czasu i uwagi. Lis tłumaczy chłopcu, że bez oswojenia są dla siebie tylko obcymi istotami. To fundament przyjaźni i miłości w całej książce.
  • Odpowiedzialność – obowiązek dbania o kogoś, z kim nawiązaliśmy relację. Lis przypomina bohaterowi, że jest na zawsze odpowiedzialny za swoją różę.
  • Małoduszność – skupianie się na błahostkach i brak szerszej perspektywy. Dorośli z kolejnych planet zamknęli się w swoich małych, absurdalnych światach. Nie potrafią dostrzec tego, co naprawdę ważne.
  • Egzystencjalizmkierunek filozoficznyNurt w filozofii, według którego człowiek sam tworzy sens swojego życia poprzez własne wybory. mówiący o wolności wyboru i odpowiedzialności za własne życie. Mały Książę sam musi zdecydować, kogo obdarzy miłością. Żadne zasady z zewnątrz mu tego nie ułatwią.
  • Wyobcowanie – poczucie samotności i odłączenia od innych ludzi. Każda postać spotkana przez chłopca jest samotna na swojej planecie. Nie potrafią one nawiązać prawdziwego kontaktu z drugim człowiekiem.
  • Nostalgia – silna tęsknota za przeszłością, miejscem lub osobą. Pilot tęskni za czasami dzieciństwa, gdy rysował węże boa. Mały Książę z kolei tęskni za ukochaną różą.
  • Przemijanie – świadomość, że ludzkie wysiłki często są puste i bezcelowe. Biznesmen liczący gwiazdy traci życie na działanie, które do niczego nie prowadzi.
  • Dziecięcy punkt widzenia – patrzenie na świat bez dorosłych uprzedzeń. Autor uważa to za wyższy rodzaj mądrości. Dzieci widzą uczucia, zanim nauczą się liczyć pieniądze.
  • Sens życia – cel, który nadaje naszemu istnieniu wartość. Cała podróż chłopca to poszukiwanie tego sensu. Książka podpowiada, że rodzi się on z relacji z innymi, a nie z gromadzenia rzeczy.
  • Symbole i motywy

    • Motyw wędrówki – podróż jako sposób na poznanie prawdy o sobie. Mały Książę odwiedza sześć małych planet i Ziemię. Każde miejsce to nowa lekcja o ludzkiej naturze.
    Dobrze wiedzieć
    Motyw wędrowca (homo viator) to jeden z najstarszych tematów w literaturze. Podróż bohatera zawsze oznacza nie tylko zmianę miejsca, ale też jego wewnętrzną przemianę.
    • Inicjacja – trudne doświadczenie, które sprawia, że bohater dojrzewa. Rozmowa z Lisem i decyzja o powrocie do róży to dla chłopca moment duchowego dorastaniaProces poznawania samego siebie, swoich uczuć i wartości..
    • Motyw śmierci – ukąszenie żmii to dla bohatera sposób na powrót do domu. Śmierć nie jest tu tragedią. To raczej krok niezbędny, by znów połączyć się z ukochanym kwiatem.
    • Róża – z jednej strony to zwykła roślina, z drugiej obraz ukochanej osoby. Bywa kapryśna i wymagająca. Staje się wyjątkowa tylko dlatego, że chłopiec poświęcił jej swój czas.
    • Baobaby – potężne drzewa, które mogą rozsadzić małą planetę. Symbolizują złe myśli, wady i niebezpieczne nawyki. Trzeba je wyrywać od razu, inaczej zniszczą człowieka od środka.
    • Gwiazdy – po odejściu chłopca pilot słyszy jego śmiech patrząc w nocne niebo. Gwiazdy stają się symbolem trwałej więzi. Przypominają o bliskich, których nie ma już obok nas.
    • Studnia na pustyni – miejsce dające wodę i ratunek. Chłopiec zauważa, że pustynia jest piękna, bo gdzieś ukrywa studnię. To obrazuje główną myśl utworu: piękno rzeczy wynika z tego, czego nie widać gołym okiem.

    Kontekst historyczny i kulturowy

    • Kontekst biograficzny – fakty z życia autora, które pomagają zrozumieć książkę. Saint-Exupéry pisał ją w 1942 roku w Nowym Jorku. Przebywał na emigracjiPrzymusowy lub dobrowolny wyjazd z ojczyzny i osiedlenie się w innym państwie., tęskniąc za Francją i lataniem. Pilot z książki to w dużej mierze on sam.
    • II wojna światowa – utwór powstał w czasie najstraszniejszego konfliktu w dziejach. Krytyka dorosłego świata, skupionego na władzy i statystykach, ma tu głębszy sens. To oskarżenie cywilizacjiPoziom rozwoju społeczeństwa, jego kultura, nauka i technika., która doprowadziła do wojny.
    • Asteroida B-612 – fikcyjny dom chłopca. Turecki astronomNaukowiec zajmujący się badaniem kosmosu, gwiazd i planet., który ją odkrył, nie został potraktowany poważnie z powodu swojego tradycyjnego stroju. Dopiero gdy ubrał się w europejski garnitur, naukowcy mu uwierzyli. To ostra krytyka oceniania ludzi po wyglądzie.
    Mały książę · 11 kroków do poznania lektury