Mały książę - geneza
Antoine de Saint-Exupéry napisał swoją najsłynniejszą opowieść podczas emigracji w Stanach Zjednoczonych, zmagając się z problemami zdrowotnymi i tęsknotą za ojczyzną. Fabuła utworu czerpie bezpośrednio z dramatycznych przeżyć autora, w tym z katastrofy lotniczej na Saharze w 1935 roku. Książka łączy osobiste tragedie pisarza, wspomnienia z dzieciństwa oraz realia II wojny światowej w uniwersalną przypowieść o poszukiwaniu sensu życia.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Narodziny pomysłu na emigracji
Pomysł na historię o przybyszu z innej planety narodził się latem 1941 roku. Antoine de Saint-Exupéry przebywał wtedy w szpitalu w Los Angeles. Oddalony o tysiące kilometrów od ogarniętej wojną Francji, zaczytywał się w baśniach Andersena. Właściwe prace nad tekstem ruszyły kilka miesięcy później, gdy pisarz wrócił do wynajmowanego domu na Long Island w Nowym Jorku.
Początkowo pisanie szło opornie. Dopiero przyjazd jego żony z Europy zmotywował go do ukończenia dzieła. To właśnie Consuelo stała się pierwowzorem kapryśnej, ale ukochanej Róży.
Katastrofa na Saharze
Koncepcja umieszczenia akcji na pustyni nie wzięła się znikąd. Pisarz czerpał z własnych, niezwykle dramatycznych doświadczeń. W grudniu 1935 roku próbował pobić rekord czasu przelotu na trasie Paryż – Sajgon, walcząc o nagrodę 150 tysięcy franków. Maszyna, którą pilotował wraz z nawigatorem André Prévotem, rozbiła się na libijskiej części Sahary.
Obaj mężczyźni cudem przeżyli uderzenie, ale znaleźli się setki kilometrów od cywilizacji. Rozpoczęli morderczą wędrówkę. Po czterech dniach błądzenia, na skraju całkowitego odwodnienia, uratował ich przejeżdżający na wielbłądzie BeduinPrzedstawiciel koczowniczych plemion arabskich zamieszkujących pustynie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej..
Podczas tego wyczerpującego marszu Saint-Exupéry zaobserwował fenkaNiewielki lis pustynny o charakterystycznych, bardzo dużych uszach, żyjący m.in. na Saharze.. To właśnie to zwierzę zainspirowało go do stworzenia postaci Lisa.
Inspiracje literackie i rodzinne tragedie
Wpływ na ostateczny kształt utworu miały również inne teksty kultury. Pisarz inspirował się zbiorem artykułów Tristana Derème zatytułowanym Patochou, Petit Garçon, który opisywał codzienność małego dziecka.
Wygląd głównego bohatera to z kolei ukłon w stronę dzieciństwa samego autora. Mały Antoine miał złociste, kręcone włosy, przez co rodzina i przyjaciele nazywali go Królem Słońce (le Roi Soleil).
Najbardziej poruszający kontekst biograficzny kryje się w scenie pożegnania Małego Księcia z Pilotem. Słowa o ciele, które jest tylko starą, porzuconą skorupą, nawiązują do śmierci młodszego brata pisarza. Piętnastoletni François zmarł na gorączkę reumatycznąChoroba zapalna, która w czasach przed wynalezieniem antybiotyków często prowadziła do uszkodzenia serca i śmierci u dzieci.. Przed odejściem uspokajał Antoine'a, przekonując go, że umiera tylko jego ciało, a z nim samym wszystko będzie dobrze.
Saint-Exupéry był z wykształcenia i pasji pilotem. Jego twórczość (m.in. Nocny lot, Ziemia, planeta ludzi) niemal w całości opiera się na doświadczeniach lotniczych. Sam autor zginął w lipcu 1944 roku podczas misji zwiadowczej nad Morzem Śródziemnym, zaledwie rok po wydaniu Małego Księcia.
Dedykacja, ilustracje i wojenna rzeczywistość
Autor samodzielnie zilustrował swoją opowieść. Jego proste, akwarelowe rysunki stały się integralną częścią książki i do dziś pojawiają się w każdym jej wydaniu.
Utwór otwiera słynna dedykacja skierowana do Léona Wertha. Pisarz przeprasza w niej dzieci za zadedykowanie książki osobie dorosłej, podając jednak mocne argumenty:
Dzieciom należą się ode mnie przeprosiny za to, że książkę tę dedykuję osobie dorosłej. Mam poważne usprawiedliwienie: ta dorosła osoba jest mym najlepszym na świecie przyjacielem. Następne usprawiedliwienie: ta dorosła osoba potrafi zrozumieć wszystko, nawet książki dla dzieci. Mam jeszcze trzecie usprawiedliwienie: ta dorosła osoba mieszka we Francji, gdzie cierpi zimno i głód. Ogromnie potrzebuje pocieszenia. Jeżeli te wszystkie usprawiedliwienia są niewystarczające, chętnie zadedykuję tę książkę dziecku, którym ongiś była ta dorosła osoba. Wszyscy dorośli byli kiedyś dziećmi. (Tyle że nieliczni spośród nich jeszcze to pamiętają.) A zatem wnoszę do mojej dedykacji poprawkę: Leonowi Werthowi, kiedy jeszcze był małym chłopcem.
Wydanie tej baśni w 1943 roku zaskoczyło krytyków. Saint-Exupéry, znany dotąd z surowych, realistycznych reportaży o awiacjiPrzestarzałe określenie lotnictwa, obejmujące konstruowanie statków powietrznych i latanie nimi., stworzył poetycką opowieść zacierającą granice między jawą a magią. Książka niosła mądre, refleksyjne przesłanie o przyjaźni i miłości. Stanowiła jasny kontrast dla okrucieństw II wojny światowej i brutalnej rzeczywistości okupowanej EuropyTerytoria państw europejskich zajęte zbrojnie przez III Rzeszę i jej sojuszników w trakcie II wojny światowej..