Pielgrzym bohaterem Sonetów krymskich
Pielgrzym z Sonetów krymskich to romantyczny wygnaniec, którego podróż przez orientalne krajobrazy staje się pretekstem do głębokiej analizy własnego wnętrza. Adam Mickiewicz wykreował bohatera dynamicznego, ewoluującego od zagubionego tułacza do świadomego swojej siły poety. Cykl osiemnastu utworów dokumentuje proces oswajania bólu po utracie ojczyzny i przekuwania cierpienia w nieśmiertelną sztukę.
Autor: Anna Błaszczyńska
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Narodziny romantycznego wędrowca
Cykl osiemnastu wierszy wydano w Moskwie w 1826 roku. Stanowił on literacki plon wycieczki na Krym, którą Mickiewicz odbył rok wcześniej. Wszystkie teksty spaja orientalna przestrzeń oraz postać głównego bohatera. Wędrowiec przemierzający wschodnie stepy i góry wpisuje się w popularną wówczas tradycję literacką. Bezpośrednią inspiracją był poemat George'a ByronaAngielski poeta romantyczny, twórca modelu bohatera zbuntowanego, samotnego i skłóconego ze światem. Wędrówki Childe Harolda. Mickiewicz poszedł jednak własną drogą, nadając swojemu bohaterowi miano PielgrzymaW romantyzmie to nie tylko pątnik religijny, ale wygnaniec szukający sensu życia i prawdy o sobie w podróży..
Samo słowo odsyła do sfery sacrum. Pielgrzymka to z założenia droga do miejsca świętego, sprawdzian charakteru i okazja do walki z własnymi słabościami. Wymaga wyostrzonej wrażliwości i wiąże się z ciągłym niepokojem poznawczym.
Samotność w tłumie i wyobcowanie
Choć Pielgrzym łączy cały cykl, jako konkretny rozmówca pojawia się w sonecie V (Widok gór ze stepów Kozłowa). Jego cechy widać jednak od pierwszych wersów zbioru. Dominującym uczuciem towarzyszącym wędrowcowi jest samotność. Wynika ona z dwóch powodów. Z jednej strony bohater to wygnaniec brutalnie odcięty od ojczyzny. Z drugiej - człowiek o zupełnie innej, romantycznej wrażliwości.
Widzi i czuje więcej niż otaczający go ludzie. Jego emocje budują niewidzialny mur. Doskonale obrazuje to zachowanie wędrowca w sonecie Burza:
Jeden podróżny siedział w milczeniu na stronie
I pomyślał: szczęśliwy, kto siły postrada,
Albo modlić się umie, lub ma z kim się żegnać.
Brak typowych, ludzkich reakcji na zagrożenie stawia go poza wspólnotą. Skazuje na niezrozumienie i potęguje wewnętrzne nieszczęście.
Zderzenie egzotyki z nostalgią
Fascynacja Wschodem, zwana orientalizmem, to jeden z głównych nurtów w literaturze romantycznej. Twórców przyciągała egzotyczna przyroda, odmienna kultura, barwne obyczaje i tajemniczość, które stanowiły ucieczkę od racjonalnej, europejskiej codzienności.
Pielgrzym chłonie orientalną przyrodę jak dziecko. Uczy się nowego świata, zachwyca potęgą natury i egzotycznymi pejzażami. Nigdy jednak nie zapomina o utraconej ojczyźnie. Tęsknota za Litwą przebija przez zachwyt nad Krymem, co najdobitniej widać w sonecie Pielgrzym:
Litwo! piały mi wdzięczniej twe szumiące lasy
Niż słowiki Bajdaru, Salhiry dziewiceDolina Bajdarska oraz rzeka Sałhir to malownicze miejsca na Krymie, symbolizujące w cyklu orientalne piękno..
Piękno Wschodu nie leczy z nostalgii. Podmiot liryczny wielokrotnie wspomina o dręczących go myślach. Nazywa je hydrami pamiątekMetafora bolesnych wspomnień, które odradzają się w umyśle bohatera niczym odcięte głowy mitycznej hydry. i pragnie utonąć w niepamięci. Paradoksalnie chce jednocześnie pamiętać, bo tylko to łączy go z domem. Walka między chęcią zapomnienia a potrzebą pielęgnowania wspomnień napędza wewnętrzny konflikt bohatera.
Ewolucja i rola przewodnika
Wędrowiec przemierzający krymskie szlaki to postać dynamiczna. Zmienia się z każdym kolejnym utworem. W Stepach akermańskich jest zagubiony, nasłuchuje głosu z Litwy, szuka ucieczki od bolesnych myśli. Nowa rzeczywistość jednocześnie go przyciąga i przeraża. Szczęście odnajduje tylko w krótkich, ulotnych momentach, jak podczas morskiej przeprawy w Żegludze.
Z czasem Pielgrzym oswaja obcą przestrzeń. Pomaga mu w tym MirzaWschodni przewodnik bohatera, reprezentujący lokalną mądrość, spokój i harmonię z potężną naturą Krymu.. Lokalny przewodnik uczy podróżnego poruszania się po egzotycznym świecie, tłumaczy prawa natury i objaśnia kulturę. Dzięki niemu lęk ustępuje miejsca wyciszeniu.
Ukojenie i triumf poezji
Finał tej wewnętrznej przemiany przynosi Ajudah, ostatni sonet cyklu. Pielgrzym odzyskuje równowagę:
Lubię poglądać wsparty na Judahu skaleSzczyt na południowym wybrzeżu Krymu. W sonecie staje się punktem obserwacyjnym, z którego bohater patrzy na wzburzone morze.
Jak spienione bałwany (...)
Dłuższe, spokojne frazy zastępują wcześniejsze, rwane zdania. Wzburzone morze nie budzi już grozy, staje się obiektem chłodnej, estetycznej kontemplacji.
Podróż na Krym okazuje się prawdziwą pielgrzymką, choć bohater nie odwiedza tradycyjnych świętych miejsc. Poznaje świat przesycony pierwiastkiem boskim, ale przede wszystkim dociera do prawdy o sobie. Rozumie, że cierpienie i tęsknota nie muszą niszczyć. Mogą stać się fundamentem twórczości.
I nieśmiertelne pieśni za sobą uroni,
Z których wieki uplotą ozdobę twych skroni.
Pielgrzym uczy się panować nad emocjami. Bolesne doświadczenia przekuwa w natchnienie. Z zagubionego wygnańca staje się dojrzałym artystą, który zyskuje nieśmiertelność dzięki poezji.