Jan Skrzetuski czy Jurko Bohun – który z rywali jest ciekawszą postacią literacką? Rozprawka
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Temat i teza
Temat: Jan Skrzetuski czy Jurko Bohun – który z rywali jest ciekawszą postacią literacką?
Teza: Jurko Bohun jest postacią literacko ciekawszą i bardziej wielowymiarową niż Jan Skrzetuski. Jego wewnętrzne rozdarcie, gwałtowność uczuć oraz tragizm sprawiają, że wymyka się on jednoznacznym ocenom moralnym, budząc u czytelnika głębokie, często sprzeczne emocje.
Henryk Sienkiewicz pisał „Ogniem i mieczem” z jasnym zamysłem stworzenia epopeiRozbudowany utwór epicki ukazujący losy narodu w przełomowym momencie historycznym. ku pokrzepieniu serc. Jan Skrzetuski miał stanowić uosobienie polskiego ideału rycerskiego – mężnego, pobożnego i bezwzględnie wiernego ojczyźnie. Naprzeciw niego autor postawił jednak bohatera, który całkowicie wymknął się spod kontroli pierwotnych założeń. Jurko Bohun, pułkownik kozackiWysoka ranga wojskowa w wojsku zaporoskim, dowódca pułku, pełniący również funkcje administracyjne. i rywal w walce o serce Heleny Kurcewiczówny, wyrósł na najbardziej zapadającą w pamięć figurę całej powieści. Pytanie o to, który z nich jest literacko ciekawszy, nie dotyczy moralnej oceny ich czynów. Chodzi o to, kto silniej angażuje wyobraźnię czytelnika i pozostaje w pamięci długo po zakończeniu lektury. Zdecydowanie wygrywa tu Bohun.
Literacka siła Bohuna tkwi przede wszystkim w rozdzierających go sprzecznościach. To wojownik bezlitosny w boju, zdolny do okrutnej rzezi, a jednocześnie człowiek ogarnięty niemal destrukcyjnym uczuciem. Sienkiewicz kreuje go na uosobienie kozackiej burzy – żywiołowego, nieprzewidywalnego i demonicznego. Kiedy dowiaduje się, że Helena została mu odebrana, wpada w furię, ale nie krzywdzi samej dziewczyny. Porywa ją i ukrywa w Czortowym JarzeNiedostępny wąwóz nad rzeką Waładynką, gdzie Bohun ukrył Helenę pod opieką wiedźmy Horpyny., wierząc, że zdoła wymusić jej miłość. To nie jest racjonalne uczucie, lecz mroczna obsesja, która niszczy go od środka. Właśnie ta wewnętrzna destrukcja sprawia, że każda scena z jego udziałem pulsuje napięciem.
Kreacja Jurko Bohuna mocno nawiązuje do wzorca bohatera bajronicznego. To typ samotnika, buntownika o mrocznej przeszłości, trawionego przez niszczącą namiętność. Sienkiewicz, choć pisał w epoce pozytywizmu, wyposażył kozackiego pułkownika w cechy typowo romantyczne, co tłumaczy jego ogromną siłę oddziaływania na czytelników.
Zwolennicy Skrzetuskiego mogą argumentować, że to postać równie złożona, rozdarta między obowiązkiem wobec Rzeczypospolitej a miłością do porwanej narzeczonej. Jego cierpienie jest autentyczne. Scena, w której jako ochotnik przedziera się przez obozy wroga z oblężonego ZbarażaHistoryczne wydarzenie z 1649 roku, heroiczna obrona twierdzy przez wojska polskie przed siłami kozacko-tatarskimi., by zanieść królowi wieści, dowodzi jego niezwykłego hartu ducha. Skrzetuski z pewnością nie jest bohaterem papierowym. Problem polega jednak na tym, że pisarz konsekwentnie chroni go przed prawdziwą moralną próbą. Rycerz z Bogdańca nigdy nie musi wybierać między honorem a miłością w sposób, który mógłby go skompromitować. Zawsze postępuje słusznie, a z każdej opresji wychodzi z czystym sumieniem. Ta absolutna nieskazitelność tworzy dystans. Trudniej identyfikować się z ideałem niż z człowiekiem upadającym.
Tragizm Bohuna osiąga kulminację nie na polu bitwy, lecz w sferze osobistej. Kozak ponosi klęskę nie przez brak odwagi, ale przez swoje pochodzenie i naturę. Jest człowiekiem z innego świata, pozbawionym szans na spełnienie w relacji z polską szlachcianką. Sienkiewicz nie daje mu konwencjonalnego odkupienia, ale pozwala zachować mroczną godność. W finale powieści, gdy Skrzetuski darowuje mu życie, Bohun odjeżdża w step jako człowiek złamany, ale nie żałosny. Przegrywa wszystko, zachowując jednak dumę. To odróżnia go od typowego czarnego charakteruTyp postaci literackiej uosabiającej zło, będącej głównym przeciwnikiem pozytywnego bohatera.. Czytelnik, choć kibicuje polskiemu rycerzowi, kończy lekturę z wyraźnym poczuciem żalu po losie jego wroga.
Jurko Bohun deklasuje Jana Skrzetuskiego jako postać literacka, ponieważ jest do bólu ludzki w swoich błędach i namiętnościach. Sienkiewicz stworzył go jako tło dla polskiego rycerza, a ostatecznie wykreował antagonistę, który kradnie każdą scenę. To zjawisko doskonale znane w historii literatury. Bohaterowie naznaczeni skazą, ponoszący klęskę i walczący z własnymi demonami, niemal zawsze okazują się bardziej żywi niż triumfujące ideały. W „Ogniem i mieczem” ten paradoks wybrzmiewa z wyjątkową siłą.
Komentarz
Powyższa rozprawka to doskonały przykład pracy maturalnej, która precyzyjnie realizuje temat i utrzymuje spójną argumentację. Egzaminator doceni wyraźnie postawioną tezę we wstępie oraz logiczny podział na akapity, z których każdy wnosi nową myśl. Wprowadzenie kontrargumentu i jego umiejętne zbicie świadczy o dojrzałości analitycznej autora. Tekst unika streszczania fabuły, skupiając się na psychologii postaci. Użycie konkretnych przykładów z lektury udowadnia doskonałą znajomość tekstu.