Tragizm postaci Jurko Bohuna – czy Kozak był z góry skazany na porażkę? Rozprawka

Temat i teza

Temat: Tragizm postaci Jurko Bohuna – czy Kozak był z góry skazany na porażkę?

Teza: Jurko Bohun to postać głęboko tragiczna, której klęska wynika z nieuchronnego konfliktu między żywiołową, stepową naturą a szlacheckim światem wartości. Kozak został skazany na porażkę przez samą konstrukcję bohatera, łączącą w sobie sprzeczności niemożliwe do pogodzenia.

Henryk Sienkiewicz pisał „Ogniem i mieczem” ku pokrzepieniu sercHasło określające główny cel Trylogii Sienkiewicza: budzenie nadziei i patriotyzmu u Polaków pod zaborami., tworząc epicką opowieść osadzoną w realiach krwawego powstania Chmielnickiego. W tym czarno-białym schemacie, gdzie dobro ostatecznie triumfuje nad złem, Jurko Bohun miał pełnić funkcję jednoznacznego antagonisty. Zaplanowano go jako rywala idealnego rycerza Jana Skrzetuskiego, bezwzględnego porywacza Heleny Kurcewiczówny i buntownika stojącego po stronie wroga Rzeczypospolitej. Pisarz wykreował jednak kogoś znacznie bardziej skomplikowanego: człowieka obdarzonego autentyczną wielkością, której ówczesny świat nie potrafił zaakceptować. Tragizm Bohuna jest głęboko zakorzeniony w samej konstrukcji tej postaci, a żaden życiowy wybór nie mógł uchronić go przed ostateczną klęską. Pierwszy dowód na tragiczny wymiar tej postaci to fundamentalna sprzeczność jej natury. Bohun jest wojownikiem o niepospolitej odwadze, słynnym watażkąPrzywódca zbrojnej gromady, często działający na pograniczu prawa, cieszący się bezwzględnym posłuchem., którego szaleńcze szarże budzą podziw nawet wśród wrogów. Jego uroda i charyzma przyciągają wzrok, ale pod tą powłoką kryje się nieokiełznana brutalność. Równocześnie kocha Helenę obsesyjnie, z desperacją niemającą nic wspólnego z dworskim ideałem miłości rycerskiej. To uczucie go nie uszlachetnia, lecz spala od środka. Kozak nie potrafi zdobyć ukochanej inaczej niż siłą, ponieważ przemoc to jedyny język, jakiego nauczył się na stepie. Gdy dowiaduje się o zdradzie Kurcewiczów i obietnicy oddania Heleny Skrzetuskiemu, wpada w szał, dokonuje krwawej rzezi w Rozłogach, a później więzi dziewczynę w Czarcim JarzeNiedostępny wąwóz nad rzeką Waładynką, gdzie Bohun ukrył Helenę pod opieką wiedźmy Horpyny.. Działa z rozpaczy, napędzany zranioną dumą i odrzuceniem. Ta desperacja czyni z niego bohatera tragicznego: używa jedynych narzędzi, jakie posiada, niszcząc tym samym obiekt swojego pożądania i zamykając sobie drogę do serca kniaziówny. Kolejny argument dotyczy kwestii przynależności i tożsamości w sztywno podzielonym społeczeństwie. Bohun to wychowanek Siczy ZaporoskiejGłówny ośrodek Kozaków na wyspach Dniepru, charakteryzujący się surową dyscypliną wojskową i brakiem kobiet., biorący udział w buncie przeciwko Rzeczypospolitej. Jest częścią niszczycielskiego żywiołu, który pali szlacheckie dwory i morduje LachówDawne, często pejoratywne określenie Polaków używane przez Kozaków i Rusinów.. Jednocześnie darzy uczuciem kobietę z polsko-ruskiej arystokracji, marząc o życiu wykraczającym poza podziały klasowe. Nie ma dla niego miejsca po żadnej stronie barykady. Skrzetuski walczy za ojczyznę, wiarę i ukochaną, a wszystkie te wartości harmonijnie się uzupełniają. Bohun walczy przeciwko wszystkiemu naraz: przeciwko polskiej szlachcie, własnemu przeznaczeniu i normom społecznym, które zabraniają mu związku z księżniczką. Ta wielokierunkowa wojna z góry wyklucza zwycięstwo, bo nawet gdyby pokonał wojska koronne, nigdy nie zdobyłby akceptacji świata, z którego wywodziła się Helena. Można by wysunąć kontrargument, że Bohun przegrywa wyłącznie z powodu własnych, błędnych decyzji – morduje, terroryzuje i porywa, zamiast zabiegać o względy Heleny w cywilizowany sposób. Z tej perspektywy sam skazuje się na odrzucenie, a jego los to prosta konsekwencja zbrodni. Taki tok rozumowania jest jednak powierzchowny. Charakter w literaturze to nie zawsze kwestia wolnego wyboru. Bohun jest taki, jakim ukształtowały go step i szabla. Etos kozacki nie przewiduje pokornego proszenia – tam się bierze siłą albo traci. Ocenianie go według norm kultury szlacheckiej, którą odrzuca całym swoim istnieniem, przypomina ocenianie wilka za to, że nie potrafi być ułożonym psem. Prawdziwy błąd atamana polega na tym, że ulokował uczucia w kobiecie z zupełnie innego świata, ale tej decyzji nie kontrolował. Ostatecznie Bohun ponosi druzgocącą klęskę. Helena zostaje żoną Skrzetuskiego, a Kozak znika z kart powieści jako człowiek złamany. Sienkiewicz oszczędza mu śmierci z rąk rywala – w finale to sam Skrzetuski darowuje mu wolność. Ten gest jest dla dumnego atamana ostatecznym upokorzeniem. Pisarz skazuje go na coś znacznie gorszego niż śmierć w walce: trwanie bez celu, dla którego żył. Jurko Bohun przypomina klasycznych bohaterów tragicznych, niszczonych przez fatumWierzenie w nieuchronne, z góry określone przeznaczenie, przed którym bohater nie może uciec. wpisane w ich własny charakter. Jego upadek nie jest karą za zło, lecz ceną za wierność swojej naturze w świecie, który nie miał dla niego miejsca. Siła tej kreacji polega na tym, że czytelnik współczuje Kozakowi, doskonale wiedząc, że racja historyczna i moralna leży po stronie jego przeciwników.

Komentarz

Powyższa rozprawka to wzorcowy przykład wypracowania maturalnego, który z pewnością zyskałby wysokie oceny egzaminatorów. Tekst opiera się na bardzo precyzyjnie sformułowanej tezie, która nie sprowadza się do streszczenia fabuły, lecz analizuje psychologię postaci i jej uwarunkowania społeczne. Autor umiejętnie posługuje się kontrargumentem, co świadczy o dojrzałości sądu i umiejętności prowadzenia polemiki. Argumentacja jest spójna, a przykłady z lektury (rzeź w Rozłogach, ukrycie Heleny w Czarcim Jarze, finałowe ułaskawienie) trafnie dobrane i bezbłędne faktograficznie. Całość cechuje się bogatym słownictwem i płynnymi przejściami między akapitami, bez używania mechanicznych, sztampowych zwrotów.