Stosunek Cezarego Baryki do rewolucji w „Przedwiośniu”
Cezary Baryka przechodzi w powieści drogę od bezkrytycznego entuzjasty rewolucji do jej świadomego krytyka. Doświadczenia z ogarniętego chaosem Baku brutalnie weryfikują jego młodzieńcze ideały o równości społecznej. W niepodległej Polsce bohater odrzuca komunistyczną wizję walki klas, choć zachowuje głęboką wrażliwość na krzywdę najuboższych.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Młodzieńcza fascynacja w Baku
Cezary styka się z rewolucją jako nastolatek w BakuMiasto w Azerbejdżanie, ważny ośrodek wydobycia ropy naftowej, w którym w czasie rewolucji ścierały się wpływy rosyjskie, tureckie i brytyjskie.. Początkowo nowy porządek budzi w nim absolutny zachwyt. Zamknięcie szkół oznacza dla niego wolność od obowiązków i dyscypliny. Chłopak chłonie komunistyczne hasła na wiecach, imponuje mu siła tłumu i buta agitatorów. Jako niedoświadczony idealista wierzy w szybką budowę lepszego, sprawiedliwego świata.
Ta ślepa fascynacja niszczy jego relację z matką, Jadwigą Barykową. Cezary staje się opryskliwy i obojętny na jej los. W imię rewolucyjnych ideałów bez wahania wskazuje komisarzom ukryte przez ojca rodzinne oszczędności. Zupełnie nie interesuje go, skąd matka zdobywa pożywienie w głodującym mieście.
Zderzenie z brutalną rzeczywistością
Przebudzenie przychodzi wraz z osobistą tragedią. Jadwiga zostaje skazana na katorżnicze roboty za ukrywanie arystokratek z rodu Szczerbatow-MamajewRosyjska rodzina książęca, której przedstawicielki Jadwiga Barykowa ukrywała w swoim mieszkaniu przed bolszewikami.. Kobieta umiera z wycieńczenia. Widok zmasakrowanego ciała matki – z odrąbanym palcem, z którego zdarto ślubny pierścionek – staje się dla Cezarego wstrząsem.
Kolejnym ciosem jest praca przy grzebaniu ofiar rzezi etnicznych. Baryka widzi zwłoki młodej, pięknej Ormianki. To ostatecznie odziera rewolucję z wzniosłych haseł. Bohater uświadamia sobie, że rzekoma równość społeczna tonie w morzu krwi, bezprawia i zwierzęcego okrucieństwa.
Wydarzenia w Baku opisane przez Żeromskiego opierają się na faktach historycznych. W 1918 roku doszło tam do krwawych starć na tle etnicznym i politycznym – najpierw bolszewicy i Ormianie wymordowali tysiące muzułmanów (Dni Marcowe), a kilka miesięcy później wojska tureckie i Azerowie dokonali rzezi Ormian (Dni Wrześniowe).
Krytyczne spojrzenie na polski komunizm
Po powrocie do Polski Cezary patrzy na ruchy robotnicze z perspektywy naocznego świadka rzezi. Kiedy w Warszawie styka się ze środowiskiem komunistów skupionych wokół Antoniego LulkaStudent prawa, fanatyczny ideolog komunistyczny, który próbuje wciągnąć Cezarego w działalność wywrotową w Polsce., potrafi trzeźwo ocenić ich program.
Baryka odrzuca koncepcję walki klas jako motoru postępu. Wie z doświadczenia, że rewolucja nie poprawia bytu najbiedniejszych, lecz prowadzi do powszechnej nędzy i zniszczenia państwa. Nie wierzy, że niewykształcone, zdesperowane masy mogą mądrze rządzić krajem.
Mimo ostrej krytyki metod komunistycznych, Cezary do końca zachowuje wrażliwość społeczną. Podziela gniew robotników na niesprawiedliwość i nędzę. Żąda od polskich elit natychmiastowych, radykalnych reform, które poprawią los najuboższych bez rozlewu krwi.