Renesansowi myśliciele (Erazm z Rotterdamu, Tomasz Morus, Nicolo Machiavelli)
Renesansowa myśl polityczna i filozoficzna ukształtowała się pod wpływem trzech wybitnych postaci o skrajnie odmiennych poglądach na naturę człowieka. Erazm z Rotterdamu i Tomasz Morus wierzyli w ludzką dobroć oraz możliwość zbudowania idealnego, pokojowego społeczeństwa. Z kolei Niccolò Machiavelli odrzucił te złudzenia, tworząc brutalnie pragmatyczną koncepcję władzy opartej na sile i podstępie.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Erazm z Rotterdamu - pochwała pokoju i krytyka głupoty
Erazm z Rotterdamu (1467-1536) to najwybitniejszy przedstawiciel humanizmu chrześcijańskiego. Jako wszechstronny uczony, filolog i teolog wydał krytyczny przekład Nowego Testamentu. Otwarcie krytykował średniowieczną scholastykęŚredniowieczny kierunek filozoficzny dążący do rozumowego udowodnienia dogmatów religijnych.. Nigdy nie porzucił katolicyzmu, ale ostro piętnował nadużycia w Kościele.
W dziele Rycerstwo chrześcijańskie a żywot duchowny (1502 r., polski przekład 1558 r.) porównał zasady pobożności do sztuki życia wewnętrznego. Erazm wierzył, że człowiek jest z natury dobry, a wszelkie zło wynika wyłącznie z niewiedzy. W słynnej Pochwale głupoty (1509 r.) bezlitośnie wyśmiał pychę i próżność ówczesnych uczonych. W polemice z Marcinem Lutrem (traktat O wolnej woli) bronił ludzkiej wolności. Sprzeciwiał się też ślepemu naśladowaniu starożytnego stylu Cycerona.
Jego najważniejszą ideą polityczną był irenizmPostawa dążąca do zgody i pokoju między wyznaniami lub narodami, odrzucająca przemoc. (od gr. eirene - pokój). Nawoływał do jedności świata chrześcijańskiego, czym naraził się zarówno papieżowi, jak i zwolennikom reformacji. Myśliciel nie stworzył własnego obozu ani wyznania, ale jego poglądy ukształtowały europejską elitę intelektualną.
Poglądy Erazma z Rotterdamu znalazły silny oddźwięk na ziemiach polskich. Uczony prowadził ożywioną korespondencję z Polakami. Jego prywatną bibliotekę wykupił w ramach mecenatu Jan Łaski (młodszy), pozwalając filozofowi korzystać z niej aż do śmierci. Po księgozbiór ten pojechał później do Bazylei sam Andrzej Frycz Modrzewski.
Tomasz Morus - wizja państwa idealnego
Tomasz Morus (1478-1535) przeszedł do historii jako autor Utopii. W dziele tym przedstawił projekt doskonałego państwa. Obywatele żyją w nim w całkowitej równości, nie znają własności prywatnej i wspólnie pracują dla dobra ogółu.
Morus był nie tylko pisarzem, ale też wpływowym politykiem i członkiem brytyjskiej Izby Lordów. Jego kariera zakończyła się tragicznie. Odmówił uznania małżeństwa króla Henryka VIII z Anną Boleyn. Za ten akt sprzeciwu został skazany na ścięcie. Kościół katolicki uznał go za świętego, dziś jest patronem polityków.
Niccolò Machiavelli - cel uświęca środki
Niccolò Machiavelli (1469-1527) zaprezentował zupełnie inne, mroczne spojrzenie na politykę. Ten florencki pisarz, dyplomata i historyk w swoim najsłynniejszym traktacie Książę odrzucił moralność na rzecz skuteczności.
Według Machiavellego człowiek jest z natury zły, chciwy i obłudny. Władca musi dostosować się do tych brutalnych realiów. Powinien łączyć w sobie cechy lwa (siłę i odwagę) oraz lisa (spryt i przebiegłość). Dobro publiczne i interes kraju usprawiedliwiają sięganie po przemoc, kłamstwo i podstęp. Z takiego podejścia zrodził się makiawelizmPostawa polityczna i życiowa zakładająca, że w dążeniu do celu można łamać zasady moralne..
Koncepcja Erazma z Rotterdamu. Dążenie do pokoju i jedności chrześcijańskiej ponad podziałami politycznymi.
Idea Tomasza Morusa. Wizja sprawiedliwego społeczeństwa, opartego na równości i braku własności prywatnej.
Doktryna Niccolò Machiavellego. Przekonanie, że w polityce cel uświęca środki, a władca może stosować podstęp.