Fantazy - bohaterowie, opracowanie
Juliusz Słowacki w dramacie „Fantazy” dokonuje bezlitosnego rozliczenia z polską arystokracją i fałszywym mitem romantycznego kochanka. Tytułowy bohater oraz jego otoczenie uosabiają moralny upadek elit, którym przeciwstawiono autentyczny patriotyzm dawnych zesłańców. Utwór demaskuje powierzchowność salonowych póz, wskazując na konieczność narodzin nowej, aktywnej warstwy społecznej.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 5 min
Główni bohaterowie dramatu
Fantazy Dafnicki to tytułowy bohater, który przybiera pozę wielkiego, tragicznego romantyka. Hrabia kreuje się na poetę, choć nikt nigdy nie widział jego utworów. W rzeczywistości jest cyniczny, zakłamany i śmiertelnie znudzony życiem. Szukając nowych wrażeń, przybywa na PodoleKraina historyczna na terytorium dzisiejszej Ukrainy, w XIX wieku popularne miejsce osiedlania się polskiej szlachty.. Planuje odkupić od zrujnowanych sąsiadów, rodziny Respektów, ich piękną córkę za pół miliona złotych. Pomysł poślubienia prostej dziewczyny wydaje mu się na tyle ekscytujący, że nie szczędzi majątku na jego realizację. Doskonale wie, że Dianna nigdy go nie pokocha.
Fantazy mechanicznie naśladuje wzorce z literatury. Próbuje żyć według wskazówek wielkich pisarzy epoki, ale swoimi czynami zaprzecza ich ideałom. Ucieka przed prawdziwym uczuciem do Idalii, traktując relacje międzyludzkie jak teatralną grę. Kiedy dawna kochanka odnajduje go na prowincji, hrabia początkowo z niej szydzi. Dopiero z czasem dociera do niego, że powinien ustąpić miejsca prawdziwej miłości i zrezygnować z małżeństwa z Dianną.
Idalia to dawna ukochana Fantazego, kobieta szlachetna i dobrze wychowana, ale beznadziejnie zapatrzona w hrabiego. Pod jego wpływem sama przyjęła sztuczną, romantyczną pozę. Każdy jej gest i słowo przypominają wyuczoną rolę. Idalia doskonale rozumie, że planowany ślub Fantazego to wyłącznie transakcja handlowa. Zamiast nienawidzić rywalki, postanawia jej pomóc. Oferuje Janowi pół miliona, aby ten mógł odkupić Diannę od rodziców, odzyskując tym samym Fantazego dla siebie.
Związek Fantazego i Idalii to w dramacie Słowackiego mistrzowska parodia miłości romantycznej. Bohaterowie zachowują się, jakby odgrywali role w tanim romansie. Planują nawet wspólne samobójstwo, z którego wycofują się przy pierwszej nadarzającej się okazji, co obnaża ich całkowitą śmieszność i brak autentyzmu.
Major Waldemar Hawryłowicz to Rosjanin i dawny uczestnik powstania dekabrystówZbrojny bunt rosyjskiej szlachty i oficerów z grudnia 1825 roku, wymierzony przeciwko carskiemu absolutyzmowi.. Miał okazję zabić caraTytuł władców Rosji; w epoce romantyzmu symbol tyranii i ucisku narodów., jednak wpojony szacunek do władzy powstrzymał go przed zamachem. Za udział w spisku trafił na SybirPotoczne określenie Syberii, miejsca katorgi i zsyłek politycznych przeciwników caratu., gdzie zaprzyjaźnił się z polskimi zesłańcami: Janem i rodziną Respektów. Major to człowiek honoru o wielkim sercu. Ostatecznie popełnia samobójstwo, by przekazać swój majątek Janowi i Diannie. Ten desperacki krok zapewnia młodym szczęście, ratuje Respektów przed bankructwem i chroni ich chłopów przed licytacją.
Jan zasłużył się jako organizator oddziałów chłopskich podczas powstania listopadowegoPolski zryw niepodległościowy z lat 1830–1831 przeciwko Imperium Rosyjskiemu.. Walczył z kosą w ręku o niepodległość Polski i wyzwolenie ludu spod ucisku ziemiaństwa. Zesłany na Syberię, a następnie wcielony do armii carskiej, wraca na Podole, by zwolnić Diannę z danego mu słowa. Kocha ją, ale wie, że nie zapewni jej dostatniego życia. Usuwa się w cień, widząc, że dziewczyna chce ratować rodzinę małżeństwem z hrabią. Pieniądze Idalii i spadek po Majorze ostatecznie odmieniają jego los.
Dianna to córka Respektów. Szczerze kocha poznanego na zesłaniu Jana, ale godzi się na ślub z Fantazym. Poświęca własne szczęście dla dobra zrujnowanej rodziny i pracujących w majątku chłopów. Jej uczucie do powstańca jest czyste i proste – stanowi całkowite przeciwieństwo sztucznych emocji Fantazego i Idalii.
Problematyka utworu
Słowacki obnaża fałsz i zakłamanie polskich elit z początku XIX wieku. WieszczW epoce romantyzmu poeta natchniony, pełniący rolę duchowego przywódcy narodu. daje jasny sygnał: dawna arystokracjaNajwyższa warstwa społeczna, posiadająca dziedziczne tytuły i ogromne majątki ziemskie. jest bezużyteczna. Ziemie polskie potrzebują nowych, energicznych ludzi czynu. Przyszłość narodu zależy od zaradnych jednostek, które potrafią odnaleźć się w realiach rodzącego się kapitalizmuSystem ekonomiczny oparty na własności prywatnej i wolnym rynku, w dramacie symbolizujący nadchodzące, nowe czasy. i poprowadzić kraj do niepodległości.
Dramat to także hołd złożony powstańcom listopadowym. Jan i Major uosabiają męstwo, odwagę i prawdziwy honor. Ich postawa ostro kontrastuje z egoizmem salonowego towarzystwa. Słowacki ostro potępia również przedmiotowe traktowanie miłości. Respektowie bez skrupułów handlują własną córką, byle tylko utrzymać dotychczasowy poziom życia. Cały utwór stanowi bezkompromisową krytykę udawania kogoś, kim się nie jest.
Obraz warstw społecznych
Reprezentowana przez Respektów. Mentalnie tkwią w epoce feudalizmuUstrój społeczno-gospodarczy opierający się na zależności chłopów od właścicieli ziemskich., nie potrafiąc dostosować się do nowych realiów gospodarczych. Ich niezaradność prowadzi do ruiny finansowej majątku.
Uosabiana przez Fantazego i Idalię. To oderwani od rzeczywistości kosmopoliciPostawa opierająca się na uznaniu całego świata za swoją ojczyznę, często wiążąca się z brakiem więzi z własnym narodem.. Cechuje ich samouwielbienie, brak wrażliwości społecznej i chroniczne znudzenie życiem.
Respektowie stoją na skraju bankructwa. Połowa ich majątku ma trafić do skarbu państwa, reszta do prywatnych wierzycieli. Chłopom grozi rekwizycjaPrzymusowe zajęcie majątku przez władze państwowe, często stosowane jako kara za długi lub działalność polityczną.. Mimo widma nędzy arystokraci nie zmieniają trybu życia. W ich domu nadal panuje przepych, a w angielskim ogrodzie trwają zabawy. Uważają, że praca hańbi, a ich jedynym obowiązkiem jest podtrzymywanie pozycji towarzyskiej.
Nowa sytuacja ekonomiczna obnaża ich prawdziwe oblicze. Respektowie okazują się ludźmi obłudnymi, zepsutymi moralnie i zwyczajnie głupimi. Gotowi są poświęcić zaręczoną już córkę, byle tylko zdobyć pieniądze Fantazego. Gardzą przy tym ludźmi niższego stanu, co dobitnie wyraża Respektowa w słowach skierowanych do Jana:
Idź precz! Nie stój blisko,
Podły!... bo śmierdzisz tu prostym żołdakiem,
Bo cuchniesz, cuchniesz tak jak lokaisko,
Bo cię czuć wódką prostą – i tabakiem
Spleśniałym… Precz mi z oczu!.
Hipokryzja arystokracji sięga zenitu w finale dramatu. Ta sama Respektowa, która przed chwilą wyzywała Jana od lokajów, bez wahania oddaje mu rękę córki, gdy tylko dowiaduje się o ogromnym spadku po rosyjskim majorze.