Słowniczek pojęć marynistycznych i wędkarskich
Słowniczek zbiera najważniejsze pojęcia marynistyczne i wędkarskie z powieści Ernesta Hemingwaya. Zrozumienie tych terminów ułatwia śledzenie losów Santiaga podczas jego samotnej wyprawy na ocean. Znajomość fachowego słownictwa pomaga również w precyzyjnym opisywaniu wydarzeń na sprawdzianach i w wypracowaniach.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Ryby i stworzenia morskie
Marlin – wielka ryba z rodziny mieczykowych. Żyje w ciepłych wodach Atlantyku i Pacyfiku. Może ważyć ponad 600 kilogramów i mierzyć cztery metry. Marlin, z którym walczy Santiago, jest tak ogromny, że nie mieści się w łódce. Stary rybak musi przywiązać go do burty.
Miecznik – ryba podobna do marlina. Posiada długi miecz wyrastający z górnej szczęki. Santiago doskonale zna oba gatunki i potrafi je odróżnić.
Latające ryby – małe stworzenia potrafiące wyskakiwać z wody. Szybują nad powierzchnią, uciekając przed drapieżnikami. Santiago traktuje ich obecność jako znak dobrego łowiska.
Delfin (koryfena) – w tej lekturze nie chodzi o ssaka morskiego. To ryba o intensywnie złotym i niebieskim kolorze. Santiago łowi ją po drodze, aby zaspokoić głód.
Rekin – groźny morski drapieżnik. W powieści rekiny pojawiają się falami i pożerają złowionego marlina. Santiago walczy z nimi harpunem, nożem i wiosłem. Niestety przegrywa to starcie.
Sardynki i anchoisMałe, tłuste rybki morskie, często używane jako przynęta lub jedzenie. – małe rybki ławicowe. Żywią się nimi większe drapieżniki. Santiago używa ich jako przynęty na grubsze okazy.
Sprzęt i łódź
SkiffNiewielka, płaskodenna łódź używana do przybrzeżnych połowów. – mała łódź wiosłowa lub z żaglem. Kubańscy rybacy używają jej do codziennych połowów. Łódka Santiaga jest stara i bardzo skromna. Nie posiada silnika.
Skiff to bardzo lekka łódź. Właśnie dlatego ogromny marlin mógł ciągnąć łódkę Santiaga przez ocean przez dwie doby.
Żagiel – płat materiału łapiący wiatr. Służy do napędzania łodzi. Żagiel Santiaga jest połatany workami po mące. Hemingway opisuje go jako flagę wiecznej klęski.
Harpun – długa włócznia z metalowym grotem. Grot jest przywiązany mocną liną. Rybacy wbijają go w dużą rybę, aby ją dobić i wciągnąć na pokład.
Żyłka (linka) – mocna lina z zawieszoną przynętą. Santiago trzyma kilka linek na różnych głębokościach. Kiedy marlin bierze haczyk, gwałtowne szarpnięcie tnie dłonie rybaka.
Haczyk – wygięty kawałek metalu z ostrym końcem. Służy do zakładania przynęty. Santiago zawsze dba o idealną ostrość swoich haczyków.
Przynęta – mniejsza ryba osadzona na haczyku. Ma za zadanie zwabić większą zdobycz. Rybak wiesza ją na konkretnej głębokości w wodzie.
Reling – pozioma poręcz wzdłuż burty łódki. Santiago opiera o nią ręce i plecy. Dzięki temu może trochę odpocząć podczas wyczerpającej walki z rybą.
Burta – boczna ściana łodzi. Santiago przywiązuje marlina do burty, bo ryba jest za duża na wciągnięcie do środka. Niestety ułatwia to rekinom atak na zdobycz.
Morze i zjawiska przyrodnicze
Prąd ZatokiPotężny, ciepły prąd morski na Atlantyku, niosący mnóstwo pożywienia dla ryb. – potężny prąd morski. Kubańscy rybacy nazywają go po prostu Prądem. Santiago wypływa tam celowo, ponieważ żerują tam największe ryby.
Fosforescencja – zjawisko świecenia wody morskiej w nocy. Wywołuje je mikroskopijny planktonDrobne organizmy roślinne i zwierzęce unoszące się w wodzie.. Santiago podziwia ten zielonkawy blask wokół swojej łodzi.
Głębina – bardzo głęboka część morza. Znajduje się daleko od brzegu. W powieści symbolizuje miejsce nieznane, tajemnicze i niebezpieczne.
Wir wodny – kołowy ruch wody. Powstaje za pływającym obiektem lub nad prądem. Santiago obserwuje wiry, aby odgadnąć kierunek ucieczki ryby pod powierzchnią.
PassatStały, ciepły wiatr wiejący w strefie międzyzwrotnikowej. – stały wiatr wiejący w tropikach. Kubańscy rybacy traktują go jak naturalny kompas. Pomaga im bezpiecznie wrócić do portu.
SzkwałNagły, bardzo silny i krótki poryw wiatru, często z deszczem. – nagły, silny podmuch wiatru. Często łączy się z ulewnym deszczem. Santiago potrafi wyczuć zbliżający się szkwał jeszcze przed pojawieniem się chmur.
Rybołówstwo i techniki połowu
Połów na żywca – technika wędkarska. Na haczyk zakłada się żywą rybę. Jej naturalny ruch w wodzie kusi drapieżniki znacznie skuteczniej niż martwy kawałek mięsa.
Głębokość ustawienia przynęty – rybacy dobierają głębokość do nawyków ryb. Santiago robi to niezwykle precyzyjnie. Wie dokładnie, gdzie marlin poluje o danej porze dnia.
HolPrzyciąganie złowionej na haczyk ryby do brzegu lub łodzi. – etap połowu polegający na powolnym skracaniu linki. W przypadku marlina trwa to aż dwie doby. Ryba ciągnie łódkę, a stary człowiek znosi ból i zmęczenie.
Dobijanie ryby – ostatni etap walki. Odbywa się tuż przy burcie. Santiago używa do tego harpuna, zadając ostateczny cios.
Łowisko – miejsce na morzu, gdzie gromadzą się ryby. Santiago szuka łowiska znacznie dalej niż inni rybacy z Hawany. Wierzy, że wielka ryba czeka na niego na otwartym oceanie.
Życie rybaków kubańskich
Terrace (Taras) – kawiarnia portowa. To główne miejsce spotkań rybaków w wiosce. Santiago i chłopiec Manolin spędzają tam czas na rozmowach o morzu.
SalaoW kubańskim slangu oznacza osobę przeklętą, przynoszącą pecha. – słowo oznaczające kogoś dotkniętego najgorszym pechem. Tak inni rybacy określają Santiaga. Nie złowił on niczego od osiemdziesięciu czterech dni.
Dla kubańskich rybaków szczęście było równie ważne co umiejętności. Łatka "salao" oznaczała, że inni bali się pływać z takim człowiekiem, by pech nie przeszedł na nich.