Antygona jako tragedia antyczna

Antygona spełnia wszystkie wymogi tragedii greckiej. Są to:

1. Zachowanie zasady trzech jedności:

czasu (akcja ciągła, brak luk czasowych),

akcji (podjęcie tylko jednego wątku: konflikt Antygony z Kreonem, brak scen epizodycznych),

miejsca (akcja dzieje się przed pałacem w Tebach).

2. Podstawą fabuły jest konflikt tragiczny (zderzenie praw boskich i ludzkich), źródłem fabuły – mitologia.

3. Dramat podzielony jest na:

Prologos to część otwierająca dramat, poprzedzająca wejście chóru. Wprowadza widza w tło wydarzeń i zarysowuje główny konflikt. W Antygonie prolog przedstawia rozmowę tytułowej bohaterki z Ismeną – poznajemy sytuację po bratobójczej bitwie i dowiadujemy się o zakazie Kreona oraz decyzji Antygony, by go złamać.

Parodos to pierwsza pieśń chóru, śpiewana podczas jego wejścia na orchestra (okrągłą scenę). W Antygonie chór starców tebańskich śpiewa pieśń triumfalną, wysławiającą zwycięstwo Eteoklesa i upadek Polinejkesa.

Epejsodion to odpowiednik współczesnego aktu lub sceny – część dialogowa, w której rozgrywa się właściwa akcja dramatu. Antygona ma pięć epejsodiów: w pierwszym Kreon ogłasza zakaz i dowiaduje się o jego złamaniu, w drugim zostaje schwytana Antygona, w trzecim Hajmon bezskutecznie błaga ojca o łaskę, w czwartym Antygona jest prowadzona na śmierć, a w piątym wieszcz Tejrezjasz ostrzega Kreona przed konsekwencjami jego decyzji.

Stasimon to pieśń chóru wykonywana między epejsodionami. Pełni ważną funkcję komentarza do wydarzeń – chór ocenia postępowanie bohaterów i wyraża refleksje moralne. W Antygonie mamy pięć stasimonów: pierwszy to słynna oda o potędze człowieka, drugi to lament nad losem rodu królewskiego, trzeci to hymn ku czci Erosa, czwarty przywołuje przykłady podobnych cierpień, a piąty to modlitwa do Dionizosa.

Kommos to wspólny lament bohatera i chóru, wyrażający głęboką rozpacz. W Antygonie pojawia się w czwartym epejsodionie, gdy bohaterka jest prowadzona na śmierć i żegna się ze światem.

Eksodos to końcowa część dramatu, po ostatniej pieśni chóru. Przynosi rozwiązanie akcji i moralne podsumowanie. W Antygonie eksodos ukazuje tragiczne skutki decyzji Kreona: śmierć Antygony, Hajmona i Eurydyki oraz ostateczne załamanie władcy. Chór kończy dramat refleksją o konieczności pokory wobec boskiej woli.


4. W poszczególnych scenach na scenie znajduje się maksymalnie trzech aktorów.

5. Sceny drastyczne (takie jak śmierć bohaterów) nie są przedstawione bezpośrednio, ale relacjonowane za pośrednictwem osób trzecich – np. posłańca.

6. Występuje chór, który komentuje wydarzenia.

7. Akcja tragedii nieuchronnie zmierza do katastrofy głównych bohaterów.
Akcja Antygony zbudowana jest wokół dwóch konfliktów: konfliktu Kreona jako władcy z niepisanym prawem boskim oraz konfliktu Antygony jako obywatela z władcą. Takie rozbicie problemu na dwa konflikty sprawiło, że w akcji występują dwaj równorzędni bohaterowie - Antygona i Kreon - i obaj zostaną ukarani. Bohaterowie są powiązani wspólnym ogniwem, którym jest Hajmon, syn Kreona i narzeczony Antygony. Jedną częścią katastrofy jest śmierć Antygony, drugą - śmierć Hajmona. Śmierć syna powinna właściwie wystarczyć do katastrofy Kreona, aby jednak tak się stało, wcześniej autor musiałby przedstawić Kreona jako niezmiernie kochającego syna. Ale gdyby tak było, Kreon powinien był ulec namowom syna i do śmierci Antygony w ogóle by nie doszło. Sofokles wprowadza więc dodatkowy czynnik, potęgujący tragedię Kreona – śmierć jego żony Eurydyki.

Akcja utworu od samego początku zmierza do katastrofy, jest zbudowana z przebiegu okoliczności z nią związanych; przebieg ten jest przy tym zupełnie naturalny, poszczególne perypetie doprowadzają ostatecznie do tragicznego końca.

  Dowiedz się więcej