Mit tebański - streszczenie
Mit tebański stanowi fundament fabularny tragedii Sofoklesa i ukazuje wielopokoleniowe fatum ciążące nad rodem Labdakidów. Opowieść rozpoczyna się od założenia miasta przez Kadmosa, a kończy na bratobójczej walce Eteoklesa i Polinika. Znajomość tych wydarzeń pozwala w pełni zrozumieć motywacje bohaterów oraz nieuchronność ich tragicznego losu.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Początki Teb i klątwa Kadmosa
Według mitologii Teby założył Kadmos, syn króla Agenora. Jego siostrę Europę porwał Zeus. Ojciec wysłał młodzieńca na poszukiwania, surowo zakazując mu powrotu bez dziewczyny. Kadmos nie odnalazł siostry. Zamiast do domu, udał się po radę do wyroczni delfickiejNajważniejsza wyrocznia starożytnej Grecji, w której kapłanka Pytia przekazywała przepowiednie Apollina.. Otrzymał nietypową wskazówkę. Miał podążać za jałówką ze znamieniem w kształcie księżyca.
Zwierzę doprowadziło go do BeocjiKraina historyczna w środkowej Grecji, której głównym ośrodkiem politycznym były Teby., gdzie założył Kadmeę, czyli późniejsze Teby. Bohater chciał złożyć bogom ofiarę dziękczynną. Wysłał towarzyszy po wodę. Mężczyźni długo nie wracali. Okazało się, że zabił ich smok. Kadmos pokonał bestię, a jej zęby zakopał w ziemi. Z gleby wyrośli potężni wojownicy. Natychmiast rzucili się sobie do gardeł. Ci, którzy przetrwali rzeź, pomogli zbudować miasto.
Kadmos rządził mądrze i sprawiedliwie. Poślubił Harmonię, córkę Afrodyty i AresaGrecki bóg wojny, ojciec Harmonii i właściciel smoka pokonanego przez Kadmosa.. Sielanka nie trwała długo. Rodzinę zaczęły dotykać makabryczne nieszczęścia. Wnuk Akteon został zagryziony przez własne psy. Jedną córkę spaliły błyskawice, druga zabiła syna, trzecia odebrała sobie życie.
Tragedie przyciągał przeklęty naszyjnik. Wykuł go Hefajstos, a Kadmos wręczył Harmonii jako prezent ślubny. Małżonkowie nie znali jego mrocznej mocy. Po latach wyszło też na jaw, że zabity smok należał do Aresa. Rozwścieczony bóg wojny zamienił Kadmosa i Harmonię w węże.
Motyw przeklętego przedmiotu (jak naszyjnik Harmonii) to częsty zabieg w mitologii greckiej. Symbolizuje on dziedziczenie winy i nieuchronność kary, która przechodzi z pokolenia na pokolenie, niszcząc cały ród.
Mury z dźwięku i łzy Niobe
Władzę w mieście przejął Likos i jego okrutna żona Dirke. Para znęcała się nad swoją krewną, matką Amfiona i Zetosa. Bracia dorośli i zaplanowali zemstę. Zabili królewską parę, po czym przejęli miasto. Zbudowali potężny mur wokół Teb. Użyli do tego zaczarowanej harfy, której dźwięk sam układał głazy.
Amfion poślubił Niobe. Doczekali się czternaściorga dzieci. Kobieta wpadła w pułapkę hybrisLudzka pycha i zuchwalstwo, które prowadzą do przekroczenia miary wyznaczonej przez bogów.. Przesadnie chwaliła się potomstwem, obrażając przy tym boginię Latonę. Kara była bezlitosna. Bogowie wymordowali wszystkie jej dzieci. Zrozpaczona Niobe opuściła Teby. Płakała tak długo, aż zamieniła się w kamień.
Mit rodu Labdakidów
Kolejnym władcą został Labdakos, a po nim jego syn Lajos. Król poślubił Jokastę. Wcześniej jednak popełnił straszliwą zbrodnię. Zakochał się w Chryzypie, synu króla Pelopsa. Porwał młodzieńca, wykorzystał i porzucił. Chłopak popełnił samobójstwo. Zrozpaczony Pelops rzucił na Lajosa klątwę.
Wyrocznia przekazała Lajosowi przerażającą wizję. Zginie z rąk własnego syna, który następnie poślubi swoją matkę. Królewska para postanowiła oszukać fatumWierzenie w nieuchronne, z góry określone przeznaczenie, przed którym człowiek nie może uciec.. Po narodzinach chłopca kazali przebić mu stopy i porzucić w górach.
Sługa zlitował się nad niemowlęciem. Przekazał je pasterzowi. Dziecko trafiło na dwór w KoryncieBogate miasto-państwo na Przesmyku Korynckim. Przybrana ojczyzna Edypa., do króla Polibosa i Merope. Ze względu na opuchnięte stopy chłopiec otrzymał imię Edyp.
Zagadka Sfinksa i spełniona przepowiednia
Dorosły Edyp udał się do Delf. Tam usłyszał przepowiednię o ojcobójstwie i kazirodztwie. Był przekonany, że władcy Koryntu to jego biologiczni rodzice. Przerażony uciekł z miasta. Podczas wędrówki wdał się w awanturę na drodze. Zabił nieznajomego starca. Nie wiedział, że właśnie zamordował Lajosa, swojego ojca.
Dotarł do Teb. Miasto terroryzował potwór. Sfinks zadawał podróżnym zagadkę, a za złą odpowiedź dusił i pożerał.
Co to za zwierzę, które rano chodzi na czterech nogach, w południe na dwóch, a wieczorem na trzech?
Edyp odpowiedział bez wahania: człowiek. Jako niemowlę raczkuje, dorosły chodzi na dwóch nogach, a starzec podpiera się laską. Pokonany Sfinks rzucił się w przepaść. Wdzięczni tebańczycy oddali wybawcy tron i rękę owdowiałej królowej Jokasty. Przepowiednia dopełniła się w całości.
Upadek Edypa i wojna braci
Edyp i Jokasta mieli czworo dzieci: Eteoklesa, Polinika, Antygonę i Ismenę. Przez lata rządzili w spokoju. Nagle na Teby spadły zarazy i klęski nieurodzaju. Edyp rozpoczął śledztwo. Krok po kroku odkrył przerażającą prawdę o swoim pochodzeniu.
Jokasta powiesiła się w pałacu. Edyp wydłubał sobie oczy i opuścił miasto jako żebrak. W tułaczce towarzyszyła mu wierna Antygona. Dziewczyna wróciła do Teb dopiero po śmierci ojca.
Historia śledztwa Edypa została opisana w tragedii Sofoklesa „Król Edyp”. To klasyczny przykład ironii tragicznej – bohater dąży do poznania prawdy, nie wiedząc, że ta prawda go zniszczy.
Synowie Edypa pokłócili się o tron. Eteokles wygnał brata. Polinik uciekł do ArgosStarożytne miasto na Peloponezie, z którego wyruszyła zbrojna wyprawa przeciwko Tebom.. Znalazł tam sojuszników i zorganizował zbrojną wyprawę siedmiu przeciw Tebom. Bracia spotkali się na polu bitwy. Zginęli w bratobójczym pojedynku.
Władzę przejął Kreon, brat Jokasty. W tym momencie rozpoczyna się akcja „Antygony”. Tytułowa bohaterka walczy o prawo do pochówku Polinika, sprzeciwiając się rozkazom nowego króla.
Kilka lat później Teby ostatecznie upadły. Zniszczyli je synowie wodzów poległych w pierwszej wyprawie. Mieszkańcy ocaleli tylko dzięki radom TyrezjaszaŚlepy tebański wróżbita, który pojawia się w wielu mitach i tragediach greckich., który kazał im uciekać pod osłoną nocy.